veritabaniyonetimi

T.C.
MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI
MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ
PROJESİ)
BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ
VERİTABANI YÖNETİMİ
ANKARA 2008
Millî Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller;
 Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile
onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak
yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında
amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim
materyalleridir (ders notlarıdır).
 Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye
rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve
geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında
uygulanmaya başlanmıştır.
 Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak amaçlanan yeterliği kazandırmak
koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen
değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir.
 Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik
kazanmak isteyen bireyler, modüllere İnternet üzerinden ulaşılabilirler.
 Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır.
 Modüller hiçbir şekilde ticari amaçlakullanılamaz ve ücret karşılığında
satılamaz.


AÇIKLAMALAR …………………………………………………………………………………………………….iii
GİRİŞ ………………………………………………………………………………………………………………………1
ÖĞRENME FAALİYETİ-1………………………………………………………………………………………..3
1. VERİ YÖNETİMİ………………………………………………………………………………………………….3
1.1. Veri Alma ve Dışarı Veri Yollama (Import ve Export) …………………………………………3
1.1.1. Veri Alma (Import)……………………………………………………………………………………3
1.1.2. Dışarı Veri Yollama (Export) ……………………………………………………………………12
1.2. “bcp” Komut İstemi Programı …………………………………………………………………………16
1.3. Bulk Insert Komutu………………………………………………………………………………………..18
1.4. Veri Transfer Hizmetleri…………………………………………………………………………………19
1.4.1. SQL Server 2000 Veritabanını SQL Server 2005’e Aktarmak ………………………19
UYGULAMA FAALİYETİ ………………………………………………………………………………….21
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME …………………………………………………………………………26
ÖĞRENME FAALİYETİ-2………………………………………………………………………………………27
2. İLERİ SORGU TEKNİKLERİ ………………………………………………………………………………27
2.1. Inner Join ve Outer Join………………………………………………………………………………….27
2.1.1. Inner Join ……………………………………………………………………………………………….27
2.1.2. Outer Join ………………………………………………………………………………………………28
2.2. Alt Sorgular…………………………………………………………………………………………………..29
2.2.1. IN ve NOT IN…………………………………………………………………………………………29
2.2.2. İç İçe SELECT………………………………………………………………………………………..29
2.2.3. Türetilmiş Tablolar ………………………………………………………………………………….31
2.2.4. EXISTS ve NOT EXISTS ………………………………………………………………………..33
UYGULAMA FAALİYETİ ………………………………………………………………………………….35
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME …………………………………………………………………………39
ÖĞRENME FAALİYETİ-3………………………………………………………………………………………40
3. İMLEÇ ……………………………………………………………………………………………………………….40
3.1. Kullanım Amaçları…………………………………………………………………………………………40
3.2. T-SQL İmleçler……………………………………………………………………………………………..40
3.2.1. T-SQL İmleç Kullanımı……………………………………………………………………………41
3.2.2. @@FETCH_STATUS ve @@ROWCOUNT …………………………………………….41
3.2.3. İmleç Seçeneklerini Ayarlamak…………………………………………………………………44
3.3. İmleçlerle Satırlar Arasında Dolaşmak ……………………………………………………………..44
3.4. İmleçle Kayıtları Düzenlemek …………………………………………………………………………45
3.5. Ortak Zamanlı Çalışma …………………………………………………………………………………..46
UYGULAMA FAALİYETİ ………………………………………………………………………………….47
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME …………………………………………………………………………49
ÖĞRENME FAALİYETİ-4………………………………………………………………………………………50
4. TETİKLEYİCİ …………………………………………………………………………………………………….50
4.1. Tetikleyici Ne Zaman Kullanılır? …………………………………………………………………….50
4.2. Tetikleyiciyi Ateşleyen Olaylar ……………………………………………………………………….51
4.3. Tetikleyici Türleri ………………………………………………………………………………………….51
4.3.1. After Tetikleyicileri …………………………………………………………………………………51
4.3.2. Instead Of Tetikleyicileri………………………………………………………………………….51
4.4. Tetikleyici Oluşturmak …………………………………………………………………………………..52
4.4.1. INSERT Tetikleyicisi ………………………………………………………………………………52
İÇİNDEKİLER
ii
4.4.2. DELETE Tetikleyicisi ……………………………………………………………………………..54
4.4.3. UPDATE Tetikleyicisi……………………………………………………………………………..56
4.4.4. INSTEAD OF Tetikleyicisi ………………………………………………………………………57
4.5. Tetikleyici Yönetimi ………………………………………………………………………………………59
4.5.1. Tetikleyiciyi Düzenlemek (ALTER) ………………………………………………………….59
4.5.2. Tetikleyiciyi Silmek (DROP) ……………………………………………………………………60
4.5.3. Tetikleyiciyi Aktif ya da Pasif Yapma ……………………………………………………….61
UYGULAMA FAALİYETİ ………………………………………………………………………………….62
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME …………………………………………………………………………64
ÖĞRENME FAALİYETİ-5………………………………………………………………………………………65
5. GÖRÜNÜM………………………………………………………………………………………………………..65
5.1. Hangi Amaçlar İçin Kullanılır?………………………………………………………………………..65
5.2. View Oluşturmak …………………………………………………………………………………………..65
5.3. Kısıtlamalar ve İzinler…………………………………………………………………………………….70
5.4. Birden Fazla Tablo Kullanımı………………………………………………………………………….71
5.5. View’de Değişiklik Yapmak veya View’i Silmek………………………………………………72
5.5.1. Değişiklik Yapmak ………………………………………………………………………………….72
5.5.2. Silmek……………………………………………………………………………………………………72
UYGULAMA FAALİYETİ ………………………………………………………………………………….73
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME …………………………………………………………………………76
ÖĞRENME FAALİYETİ-6………………………………………………………………………………………77
6. İNDEKS ……………………………………………………………………………………………………………..77
6.1. İlişkisel Veritabanında İndeksler ……………………………………………………………………..77
6.2. Küme ve Küme Olmayan İndeksler………………………………………………………………….78
6.3. İndeks Oluşturmak …………………………………………………………………………………………78
6.3.1. Unique İndeks…………………………………………………………………………………………79
6.3.2. Karma (Composite) veya Birleşik İndeks……………………………………………………79
6.4. İndeks’te Değişiklik Yapmak…………………………………………………………………………..80
6.4.1. İndeks Silmek …………………………………………………………………………………………81
6.5. “sp_helpindex” Komutu………………………………………………………………………………….81
UYGULAMA FAALİYETİ ………………………………………………………………………………….83
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME …………………………………………………………………………84
MODÜL DEĞERLENDİRME ………………………………………………………………………………….85
CEVAP ANAHTARLARI ………………………………………………………………………………………..86
KAYNAKÇA………………………………………………………………………………………………………….88
iii
AÇIKLAMALAR
KOD 481BB0046
ALAN Bilişim Teknolojileri
DAL/MESLEK Veritabanı Programcılığı
MODÜLÜN ADI Veritabanı Yönetimi
MODÜLÜN TANIMI SQL Server’da veri bütünlüğü veya kısıtlamaları ile ilgili
öğrenme materyalidir.
SÜRE 40/32
ÖN KOŞUL Veri Bütünlüğü modülünü bitirmiş olmak
YETERLİK
MODÜLÜN AMACI
Genel Amaç
Gerekli ortam sağlandığında, verileri sorgulayabilecek,
tetikleyici ve görünüm tabanlı çalışmayı yapabileceksiniz.
Amaçlar
1. Veriye ulaşabileceksiniz.
2. Veriye ileri sorgu teknikleriyle ulaşabileceksiniz.
3. İmleci kullanabileceksiniz.
4. Tetikleyicileri kullanabileceksiniz.
5. Görünüm tabanlı çalışabileceksiniz.
6. İndeks oluşturabileceksiniz.
EĞİTİM ÖĞRETİM
ORTAMLARI VE
DONANIMLARI
Ortam
Atölye, laboratuvar, bilgi teknolojileri ortamı ( İnternet ) vb.
kendi kendinize veya grupla çalışabileceğiniz tüm ortamlar.
Donanım
Ağ veritabanını çalıştırabilecek yeterlikte bilgisayar,
yedekleme için gerekli donanım (CD yazıcı, flash bellek),
raporlama için yazıcı, kâğıt ve kalem.
ÖLÇME VE
DEĞERLENDİRME
Modülün içinde yer alan her öğrenme faaliyetinden sonra
verilen ölçme araçları ile kendinizi değerlendireceksiniz,
modül sonunda ise bilgi ve beceriyi belirlemek amacıyla,
öğretmeniniz tarafından belirlenecek ölçme aracıyla
değerlendirileceksiniz.
AÇIKLAMALAR
iv
1
GİRİŞ
Sevgili Öğrenci,
Okul yaşantınızda öğreneceğiniz her konu, yaptığınız uygulama ve tamamladığınız her
modül bilgi dağarcığınızı geliştirecek ve ileride atılacağınız iş yaşantınızda size başarı olarak
geri dönecektir. Eğitim sürecinde daha özverili çalışır ve çalışma disiplinini kazanırsanız;
başarılı olmamanız için hiçbir neden yoktur.
Son yıllarda yapılan birçok proje çok sayıda bilgisayar tarafından kullanılabilecek
şekilde tasarlanmaktadır. Bu yüzden, ağ ortamında birden fazla kullanıcı aynı proje üzerinde
çalışabilmektedir. Bu işlemleri çok sık kullandığınız veritabanı programıyla yapabileceğiniz
gibi ağ ortamında güvenlik ve hızlı erişim açısından en iyi sonucu veren SQL Server
veritabanıyla da yapabilirsiniz. Bu program, milyonlarca kaydın olduğu tablolar üzerinde
işlem yaparken tüm kullanıcılara hitap edebilmektedir. İstenilen sorgu sonuçlarını da en hızlı
şekilde elde edebilmenizi sağlamaktadır.
Bu modülle, SQL Server’da veri yönetimini, ileri sorgu tekniklerini, imleç kullanmayı,
tetikleyici, görünüm ve indeks oluşturup kullanabilmeyi öğreneceksiniz.
GİRİŞ
2
3
ÖĞRENME FAALİYETİ-1
SQL Server’da veri yönetimini öğreneceksiniz.
 Programlama dilleri ya da programlama dili destekli paket programlarda veri
yönetiminin nasıl yapıldığını araştırınız.
1. VERİ YÖNETİMİ
1.1. Veri Alma ve Dışarı Veri Yollama (Import ve Export)
Veri yönetimi, değişik kaynaklardan elde edilen bilgilerin toplanabilmesi,
güncelleştirilebilmesi, ayrıştırılabilmesi, bir araya getirilebilmesi ve sonuç olarak
değerlendirilebilmesidir.
SQL Server’da veri alıp verme işlemleri SQL Server Import and Export Wizard ile
yapılmaktadır. Bu veri alışverişi Access, Excel, virgülle bölünmüş text dosya vb. kaynaklarla
olabilir.
1.1.1. Veri Alma (Import)
Hazırladığınız veritabanına dışarıdan veri almak için SQL Server Import and Export
Wizard kullanılmaktadır. Veri alınacak kaynak bir text dosya, Access veritabanı dosyası
veya Excel çalışma sayfası olabilir.
Veritabanına dışarıdan veri almak için veritabanı üzerinde fareyle sağ tıklayarak açılan
menüden Task komutuyla Import Data komutunu kullanılmaktadır.
Örnek olması açısından bir Excel çalışma sayfasından nasıl veri alınacağını
uygulayarak bakalım.
ÖĞRENME FAALİYETİ-1
AMAÇ
ARAŞTIRMA
4
Örnek
 Excel programını açarak A ve B sütununa Resim 1.1’deki gibi bilgileri giriniz.
Bu bilgiler şehir adı ve şehrin telefon kodu şeklinde olacaktır.
Resim 1.1: Veri alınacak Excel çalışma sayfası
 Çalışma sayfasının adını “SehirTelKodu” olarak değiştiriniz.
 Excel dosyasına “verial” ismini vererek kaydediniz.
 Çalıştığınız veritabanı üzerinde fareyle sağ tıklayarak açılan menüden Task
komutuyla Import Data komutunu veriniz.
Resim 1.2: Import Data komutu
5
 Import Data komutunu tıkladığınızda ekrana SQL Server Import and Export
Wizard gelecektir.
Resim 1.3: SQL Server Import and Export Wizard ekranı
 Bu ilk pencere sihirbaz ile ne gibi işlemler yapabileceğinizi anlatmaktadır.
Ekrana gelen bu ilk sihirbaz penceresini bir daha görmek istemiyorsanız “Do
not show this starting page again” onay kutusunu işaretleyiniz.
 Sihirbazın diğer adımına geçmek için Next düğmesini tıklatınız. Next
düğmesini tıkladığınızda veri kaynağının seçileceği “Choose a Data Source”
penceresi ekrana gelir.
Resim 1.4: Veri kaynağının seçimi penceresi
6
Bilgilerin alınacağı ya da kopyalanacağı veri kaynağının seçimi bu pencerede
yapılmaktadır. Data Source açılır liste kutusundan bu kaynağı seçebilirsiniz.
 Excel’den veri alınacağı için Data Source açılır liste kutusundan Microsoft
Excel’i seçiniz.
 “Excel File Path” kutusuna dosyanızın yolunu yazınız ya da “Browse”
düğmesini tıklayarak oluşturduğunuz Excel dosyasının yolunu belirtiniz.
Resim 1.5: Excel dosyasının veri kaynağı olarak belirtilmesi
 Excel dosyasının yolu belirtildikten sonra çalışma sayfasındaki başlıkların
veritabanındaki tabloda sütun adı olarak belirlenmesi için “First row has column
name” onay kutusunu işaretleyiniz.
 Bir sonraki adıma geçmek için Next düğmesini tıklayınız. Ekrana bilgilerin
kopyalanacağı, hedefin seçiminin yapıldığı “Choose a Destination” penceresi
gelecektir.
7
Resim 1.6: SQL Server hedef veritabanının seçilmesi
 Database açılır liste kutusundan verinin alınacağı hedef veritabanını
seçebilirsiniz. Eğer bilgileri yeni bir veritabanına alacaksanız New komutunu
tıklayarak yeni bir veritabanı oluşturabilirsiniz.
 Veritabanınızı seçtikten sonra Next düğmesini tıklayınız. Ekrana tablonun nasıl
oluşacağını sağlayacak pencere gelecektir.
Resim 1.7: Tablonun oluşum ekranı
8
 “Copy data from one or more tables or views” seçimini yaparak Next düğmesini
tıklayınız.
 Ekrana kaynak tabloların ve görünümlerin seçileceği “Select Source Tables and
Views” penceresi gelecektir.
Resim 1.8: Kaynak tablolar ve görünümlerin seçimi
 Excel’de hazırlanmış çalışma sayfasının adı olan “SehirTelKodu”nu seçiniz.
Seçimi yaptığınızda Edit düğmesi etkin hâle gelecektir.
 Eğer, tabloya aktarılacak olan verilerin veri türlerini ve boyutlarını değiştirmek
isterseniz Edit düğmesi tıklandığında açılan “Column Mappings” penceresinde
düzeltme yapabilirsiniz.
 Çalışma sayfasında var olan tüm sayfaları seçmek isterseniz “Select All”
düğmesini, seçilmiş olan sayfaların seçimini kaldırmak isterseniz “Deselect All”
düğmesini tıklayabilirsiniz.
 Seçilen çalışma sayfasının verilerini Preview düğmesini tıklayarak
görebilirsiniz.
9
Resim 1.9: Çalışma sayfasının verilerinin önizlemesi
 Bilgileri gördükten sonra OK düğmesini ve bir sonraki adım için Next
düğmesini tıklatınız.
 Ekrana kayıt işleminin yapılacağı ve paketin çalıştırılacağı “Save and Execute
Package” penceresi gelecektir.
Resim 1.10: “Save and Execute Package” penceresi
10
 “Execute Immediately” seçeneği, paketi hemen çalıştırmak için kullanılır.
Paketi oluşturup veri taşıma işlemi yapacaksanız “Save SSIS Package”
seçeneğini seçiniz. Saklama ortamının ve hassas verilerin özellikleri bu
seçenekle ayarlanmaktadır.
 Seçiminizi yaptıktan sonra Next düğmesini tıklatınız. Ekrana sihirbazın
tamamlandığını gösteren “Complete Wizard” penceresi gelecektir.
Resim 1.11: “Complete Wizard” penceresi
 Yapılan işlemlerin özetinin gösterildiği bu pencerede sihirbazı tamamlamak için
Finish düğmesini tıklatınız. Çalıştırılma sonucunda yapılan işlemlerin başarılı
bir şekilde gerçekleşip gerçekleşmediğini göreceksiniz.
11
Resim 1.12: Sonuç penceresi
 İşlemler başarılı olduysa Status sütununda Success ifadesini görebilirsiniz.
 Close düğmesine basarak sihirbazı kapatınız.
 Veritabanınızdaki tabloları seçtiğinizde Excel’den aldığınız tablonun
eklendiğini görebilirsiniz. Göremiyorsanız tabloları Refresh yapmayı
unutmayınız.
Resim 1.13: Import edilen verinin tablolardaki görüntüsü
 Tablo içindeki verileri de görmek isterseniz tabloyu Open Table komutuyla
açınız.
12
Resim 1.13: Tablo içeriği
1.1.2. Dışarı Veri Yollama (Export)
Veritabanınıza dışarıdan veri alınabileceği gibi dışarı veri de yollanabilir. Bunun için
de Export Data komutu kullanılmalıdır.
Dışarı veri yollama işlemini veri alma işlemi gibi örnekle anlatalım.
Örnek
 Daha önceki örneklerde yapılan “Sınıf” tablosunu Export edelim.
Resim 1.14: Sınıf tablosu
 Bunun için önce Excel’de verilerin alınacağı bir Excel dosyası oluşturunuz.
Adını da “veri_export” olarak tanımlayınız.
 Veri yollamak için Tasks komutu üzerinden Export Data komutunu veriniz.
13
Resim 1.15: Export Data komutu
 Veri alma ve yollama sihirbazının ilk adımını geçerek veri kaynağını belirtiniz.
Veri kaynağınız, tabloyu göndermek istediğiniz veritabanının adı olacaktır.
Resim 1.16: Veri kaynağının seçimi
 Veri kaynağınızı seçtikten sonra Next düğmesin, tıklayınız. Ekrana hedef
seçiminin yapılacağı pencere gelecektir.
14
Resim 1.17: Hedefin seçimi
 Destination kutusundan veriyi yollayacağınız hedefi (Microsoft Excel) seçiniz.
Excel’i seçtiğinizde yollanacak verinin aktarılacağı Excel dosyasının yolunu
belirtmeniz istenir. Browse düğmesine basarak daha önceden oluşturduğunuz
“veri_export” dosyasını belirtiniz.
Resim 1.18: Hedefin seçimi
15
 Next düğmesini tıklayarak diğer adıma geçiniz. Ekrana tablonun nasıl
oluşacağını sağlayacak Resim 1.7’deki pencere gelecektir. İlk seçeneği seçip
Next düğmesini tıkayınız.
 Kaynak tabloların ve görünümlerin seçileceği “Select Tables and Views”
penceresi ekrana gelecektir. Yollayacağınız tablo ya da tabloları seçerek Next
düğmesini tıklayınız.
Resim 1.19: Tabloların ve görünümlerin seçimi penceresi
 Ekrana kayıt işlemi ve paketin çalıştırılacağı Resim 1.10’daki “Save and
Execute Package” penceresi gelecektir. Seçiminizi yaparak Next düğmesini
tıklayınız.
 Sihirbazın son adımında da Finish düğmesine basarak paketin oluşturulmasını
sağlayınız. Paketin oluşturulması esnasında hata olup olmadığını kontrol ediniz
(Resim 1.12).
 Close düğmesine basarak verilerin yollandığı Excel dosyasını açınız.
 Excel dosyasında verilerin bir çalışma sayfası olarak gönderildiğini
göreceksiniz.
16
Resim 1.20: Export işleminin sonucu
1.2. “bcp” Komut İstemi Programı
“bcp”, bir komut istemi programıdır. Verilerinizi dosyadan alma veya dosyaya
yollama işlemleri için kullanılır.
“bcp” ile bir dosyaya veri aktarırken veritabanınızın tablo ya da tablolar üzerinde
SELECT komutunu kullanma hakkı olmalıdır. Bir dosyadan veri alırken de yine tablo ya da
tablolar üzerinde veritabanınızın mutlaka SELECT ve INSERT komutlarını kullanma hakkı
olmalıdır.
Dışarıdan alınan veriler ancak veritabanında var olan bir tabloya aktarılabilir.
Veritabanından bir dosyaya veri aktarılıyorsa belirtilen dosya olmasa da dosya oluşturulur ve
aktarma gerçekleştirilir.
“bcp” komutunu çalıştırabilmek için Başlat/Çalıştır komutunu seçerek Cmd yazınız.
Komut istemine bcp yazıp Enter tuşuna bastığınızda bcp ile kullanılan parametreleri
görebilirsiniz.
Resim 1.21: Bcp komutu parametreleri
17
Örnek
“Sinif” tablosundaki verileri bcp komutu ile bir dosyaya aktaralım.
 Komut istemine bcp komutunu Resim 1.22’deki gibi yazınız ve Enter tuşuna
basınız.
Resim 1.22: Bcp komutunun out kullanımı
 “SListe.txt” dosyası ilgili klasörün altında oluşturulacaktır.
 Dosya içeriğini görmek için dosyayı Not Defteri programı ile açabilirsiniz.
Resim 1.23: Dosya içeriği
 “-c” parametresi karakter tipinde veri aktarımının yapılacağını, “-T” ise güvenli
bağlantının kullanılacağını belirtir.
Bir dosyadan veritabanınıza veri almak için veri aktaracağınız tablonun veritabanında
var olmasına dikkat etmeniz gerekir.
 Veri aldığınız “SListe.txt” dosya içeriğini bir tabloya aktarmak için de bcp
komutunu Resim 1.24’teki gibi yazınız ve Enter tuşuna basınız. Bu işlem için
yeni bir tablonuz olduğu varsayılacaktır.
18
Resim 1.24: Bcp komutunun in kullanımı
 Burada sadece out ifadesi yerine in ifadesinin geldiğine dikkat ediniz.
 Veritabanındaki tablonuzu da açarak verilerin tabloya aktarılıp aktarılmadığını
görebilirsiniz.
Resim 1.25: Verilerin tabloya aktarılmış hâli
1.3. Bulk Insert Komutu
Bcp komutuyla yapılan dışarıdan veri alma işlemi Bulk Insert komutuyla bir Query
yazarak da yapılabilir. Bu işlem için de yeni bir tablo oluşturduğunuz varsayılacaktır.
 Bulk Insert komutu için Resim 1.26’da verilen kodları yeni bir Query’e yazarak
F5 ile çalıştırınız.
Resim 1.26: Bulk Insert komutunun kullanımı
 “SListe.txt” dosyası içerisinde var olan verilerin yeni tablonuz “bulk_tablo”ya
aktarıldığını göreceksiniz.
19
Resim 1.27: Bulk Insert ile verilerin tabloya aktarılmış hâli
1.4. Veri Transfer Hizmetleri
Veri transfer işlemi, veritabanı yönetim sistemlerinin önemli bir parçasıdır. Veri
transfer hizmetleri, kişilerin yeni OLEDB veri kaynakları ve hedefler, görevler ve
dönüşümler oluşturmasına izin verir. Bu hizmetle kullanıcı, veri transfer paketleri
oluşturabilir ve çalıştırabilir.
Bu hizmet SQL Server 2005 ile yeniden oluşturularak SSIS (SQL Server Integration
Services) adını almıştır. SSIS, veri bütünleştirme çözümleri geliştirmede kullanılır. Veri
aktarma ve dışarıdaki veri kaynaklarından veri alma, temelli çözümler için kullanılabilen
servistir.
Resim 1.28: Integration services
1.4.1. SQL Server 2000 Veritabanını SQL Server 2005’e Aktarmak
SQL Server 2000’deki kurulmuş olan bir sistemi SQL Server 2005’e aktarma işlemi
iki şekilde gerçekleşir.
20
 Yan Yana Aktarım
Side by side Upgrade de denilen bu sistemde, eski sürümün yanına yeni bir sürüm
kurularak eski sistemin devamının sağlanması ve yeni sistem üzerinden çalışabilir hale
getirilmesidir.
 Yerinde Aktarım
In-Place Upgrade de denilen bu sistemde, eski sistemin çalıştığı yere yeni sistemin
kurulması demektir. Böylece, eski sistem tamamıyla kaldırıldığı için yeni sistemle
çalışılabilinir hale gelinmektedir.
Eski sürümde oluşturulan dosyalarınızı, SQL Server 2005’in veri dosyalarının
bulunduğu klasöre kopyalayarak Attach edebilirsiniz.
Resim 1.29: Attach işlemi
21
UYGULAMA FAALİYETİ
İşlem Basamakları Öneriler
 Microsoft Access programını açarak
bir veritabanı ve bir tablo
oluşturunuz.
Resim 1.30: M.Access’ta oluşturulacak tablo
 Tabloyu kaydediniz.  Tablo1 adında kaydedebilirsiniz.
 SQL Server Management Studio’da
daha önceden oluşturduğunuz bir
veritabanına Access tablosundaki
verilerin alınması için veritabanı
üzerinde sağ tıklayınız ve Import
Data komutunu seçiniz.
Resim 1.31: Import Data komutunun verilmesi
 Açılan sihirbaz ekranında Data
Source olarak Microsoft Access’ı
seçiniz ve File Name kutusuna
dosya adını yazınız ve Browse
düğmesine basarak dosyanın yolunu
belirtiniz.
Resim 1.32: Veri kaynağının ve dosyanın
belirtilmesi
UYGULAMA FAALİYETİ 1
22
 Next düğmesini tıklayınız.
 Verilerin kopyalanacağı hedefi
(destination) seçiniz.  SQL Native Client
 Verilerin kopyalanacağı
veritabanını seçiniz ve Next
düğmesini tıklayınız.
Resim 1.33: Hedefin ve veritabanının seçilmesi
 Tablonun nasıl oluşacağını seçiniz
ve Next düğmesini tıklayınız.
 “Copy data from one or more tables and
views”
 Microsoft Access ile
oluşturduğunuz tabloyu seçiniz ve
Next düğmesini tıklayınız.
Resim 1.34: Tablonun seçilmesi
23
 Kayıt işlemi ve paketin
çalıştırılacağı tercihlerinizi
onaylayıp Next düğmesini
tıklayınız.
Resim 1.35: Hemen çalıştır seçimi
 Finish düğmesini tıklayarak
sihirbazı tamamlayınız. 
 Çalıştırılma sonucunda yapılan
işlemlerin başarılı bir şekilde
gerçekleşip gerçekleşmediğini
kontrol ediniz ve Close düğmesini
tıklayınız.
Resim 1.36: İşlemlerin doğruluğunun kontrolü
24
 Veritabanınızdaki tablolara bakınız
ve eklediğiniz tablo görünmüyorsa
Refresh ediniz.
Resim 1.37: Tabloların Refresh edilmesi
 Microsoft Access’tan Import
ettiğiniz tablonun Tables dizini
altında olup olmadığını kontrol
ediniz.
Resim 1.38: Access’ten Import edilen tablo
 Import edilen tabloyu Open Table
ile açarak içeriğine bakınız.
Resim 1.39: Tablo içeriği
 Farklı bir veritabanınızı SQL
Server’dan Microsoft Access’a
aktarınız.
 SQL Server Import and Export Wizard
25
İşlem Basamakları Öneriler
 Başlat/Çalıştır’ ı tıklayınız. 
 Cmd komutunu yazıp Enter’a
basınız.
Resim 1.40: Komut isteminin çalıştırılması
 Bir önceki uygulama faaliyetiyle
veritabanınıza aktardığınız tablo
içeriğini bcp komutuyla bir text
dosyaya aktarınız.
 Bcp Okul_Kayit.dbo.Tablo1 out Kimlik.txt –c
–T
 Dosyanın konumunu bularak not
defteri ile açınız.
Resim 1.41: Bcp komutuyla oluşturulan text dosya
içeriği
 Oluşturduğunuz text dosyayı var
olan başka bir veritabanınıza
aktarınız.
 Management Studio’daki veritabanınızda veri
alacağınız tablonun var olması gerektiğini
unutmayınız.
 Bcp Personel.dbo.Tablo1 in Kimlik.txt –c –T
 Dışarıdan veri aldığınız tablonuzu
açarak bilgilerinizi kontrol ediniz.  Open Table
UYGULAMA FAALİYETİ 2
26
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru/yanlış seçenekli sorularda uygun harfleri
yuvarlak içine alınız. Seçenekli sorularda ise uygun şıkkı işaretleyiniz. Boşluk doldurmalı
sorularda boşluklara uygun cevapları yazınız.
1. Dışarıdan veri alma işlemine ……………, dışarı veri yollama işlemine ……….. denir.
2. Veri alıp verme işlemleri aşağıdaki programlar için gerçekleşmez?
A) Microsoft Access
B) Text File
C) Microsoft Excel
D) Microsoft Reader
3. Management Studio’da veri alıp verme işlemi için SQL Server ………………………
Wizard kullanılır.
4. Excel çalışma sayfasından alınan veri içeriğini sihirbazı kullanırken görmek için
Preview düğmesine tıklanır (D/Y).
5. Alınan verileri paket olarak saklamak için IIS kullanılır (D/Y).
6. Veri kaynağına …………………., veri hedefine…………………. denir.
7. Komut istemiyle veri almak ve veri yollamak için ………. komutu kullanılır.
8. Bcp ile veri almak için “out”, veri yollamak için “in” parametresi kullanılır (D/Y).
9. Bir Query ile veri aktarmak için ……………………. komutu kullanılır.
10. SQL Server 2000’de var olan verileri SQL Server 2005’e aktarmak için ………..
servisi kullanılır (D/Y).
DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek
kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz
sorularla ilgili konulara geri dönerek tekrar inceleyiniz. Tüm sorulara doğru cevap
verdiyseniz diğer modüle geçiniz.
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
27
ÖĞRENME FAALİYETİ-2
SQL Server’da ileri sorgu tekniklerini kullanmayı öğreneceksiniz.
 Daha önceden öğrendiğiniz veritabanı paket programında tabloların nasıl
birleştirildiğini araştırınız?
2. İLERİ SORGU TEKNİKLERİ
2.1. Inner Join ve Outer Join
2.1.1. Inner Join
Tablo birleştirmek için kullanılan yöntemdir. Her iki tabloda da eşleşen ortak alanların
olması gerekir.
Yazılışı
…..
FROM Tablo1 INNER JOIN Tablo2
ON Tablo1.Alan_adı1 karşılaştırma operatörü Tablo2.Alan_adı2
 Tablo1 ve Tablo2, kayıtların birleştirileceği tablo adlarını ifade eder.
 Alan1 ve Alan2, birleştirilecek alan adlarını belirtir.
 Karşılaştırma operatörü genelde “=” işaretidir. Ama diğer karşılaştırma
operatörleri de kullanılabilir.
Birleştirme işlemi sadece iki tablo için kısıtlı değildir. En fazla 256 adet tabloyu JOIN
işlemine tabi tutabilirsiniz.
Örnek
SELECT PERSONEL_AD,YAKIN_AD
FROM PERSONEL INNER JOIN PERSONELYAKIN
ON PERSONEL.PERSONEL_ID=PERSONELYAKIN.PERSONEL_ID
ÖĞRENME FAALİYETİ-2
AMAÇ
ARAŞTIRMA
28
Bu sorgu, PERSONEL ve PERSONELYAKIN tablolarındaki alanlardan
PERSONEL_ID alanı eşit olmak şartıyla PERSONEL_AD ve YAKIN_Ad alanlarını
göstermektedir.
Eğer, SELECT ifadesiyle “*” kullanılırsa tablolardaki tüm alanlar gösterilir.
2.1.2. Outer Join
Inner Join, iki veya daha fazla tablodaki ilişkili bulunan satırları listelerken Outer Join,
tabloda ilişkili olmayan satırları da gösterecektir.
Bu demektir ki tablodaki tüm satırlar gösterilecektir. Ancak, ilişkisi olmayan satırlarda
değer NULL olarak gösterilir.
Yazılışı
…..
FROM Tablo1 Join-Tipi OUTER JOIN Tablo2
ON Tablo1.Alanadı1 = Tablo2.Alanadı2
Kullanışlarına göre Join-Tipi farklılık göstermektedir. 3 tip Join-Tipi vardır.
 LEFT OUTER JOIN: Bu kelimenin solundaki tablo, belirleyici tablodur ve bu
kullanım, bir ilişkisi bulunsun veya bulunmasın birinci tablodaki bütün satırları
listeleyecektir. İkinci tabloda ise ilişkili satırlar listelenecektir. Eğer bir ilişki
bulunmuyorsa sağdaki tablo verileri NULL olarak gösterilir.
SELECT PERSONEL.*, PERSONELYAKIN.*
FROM PERSONEL LEFT OUTER JOIN PERSONELYAKIN
ON PERSONEL.PERSONEL_ID = PERSONELYAKIN.PERSONEL_ID
 RIGHT OUTER JOIN: Bu kelimenin sağındaki tablo belirleyici tablodur ve
bu kullanım bir ilişkiye ait olsun veya olmasın ikinci tablodaki bütün satırları
gösterecektir. Birinci tabloda ise ilişkili satırlar listelenecektir. Eğer bir ilişki
bulunmuyorsa soldaki tablo verileri NULL olarak listelenir.
SELECT PERSONEL.PERSONEL_AD,PERSONELYAKIN.YAKIN_AD
FROM PERSONELYAKIN RIGHT OUTER JOIN PERSONEL
ON PERSONEL.PERSONEL_ID=PERSONELYAKIN.PERSONEL_ID
 FULL OUTER JOIN: Left ve Right Outer Join’de karşılıklı olarak eşit satırı
olmayan satırlar da listelenir. FULL OUTER JOIN, LEFT ve RIGHT OUTER
JOIN’in birleşim kümesidir.
SELECT PERSONEL.PERSONEL_AD,PERSONELYAKIN.YAKIN_AD
FROM PERSONEL FULL OUTER JOIN PERSONELYAKIN
ON PERSONEL.PERSONEL_ID=PERSONELYAKIN.PERSONEL_ID
29
2.2. Alt Sorgular
SQL Server 2005’te sorgu içinde sorgu da oluşturulabilir. Sorgu içinde sorgu, içteki
sorgunun dışta olan sorguya değer üretmesidir. Bu, bir değer veya birden fazla değer olabilir.
2.2.1. IN ve NOT IN
Tablodaki alan içeriklerine ulaşmak için IN deyimi kullanılır.
Örnek
Bir sınıftaki 16 ve 17 yaşındaki öğrencileri listelemek istediğinizi düşünün. IN
deyimiyle sorgunun yazımı şu şekildedir:
SELECT Ad,Soyad,Yas
FROM Sinif
WHERE Yas IN(16,17)
Sorguyu çalıştırıp sonuçlarını Results ekranından görebilirsiniz.
Resim 2.1: IN deyimi kullanılarak yazılan sorgunun sonuç ekranı
Örnek
Sınıftaki öğrencilerden 16 yaşında olmayan öğrencileri listelemek istediğinizde,
SELECT Ad,Soyad,Yas
FROM Sinif
WHERE Yas NOT IN(16)
şeklinde bir sorgu yazmalısınız.
2.2.2. İç İçe SELECT
Hazırladığınız sorguyu karmaşıklıktan kurtarabilmeniz veya sorgunun işlevselliğini
test edebilmeniz açısından parçalara ayırmanız gerekebilir. Bunun için iç içe SELECT
kullanmanız gerekir. İç içe yazılan her SELECT sorgusu parantez içinde yazılmalıdır.
30
 Yazdığınız SELECT ifadesi geriye sadece bir değer döndürüyorsa buna tekil alt
sorgu denir. T-SQL’de kulanılan matematiksel fonksiyonlar (MIN, MAX, SUM
vb.) veya WHERE ifadesiyle yazılan bir şart ile geriye tek bir değer
döndürebilirsiniz.
Örnek
Yaşı 18 olan öğrenciyi bulmak istediğinizde,
SELECT Ad,Soyad,Yas
FROM Sinif
WHERE Yas= ( SELECT Yas
FROM Sinif
WHERE Yas=18
)
şeklinde iç içe SELECT yazabilirsiniz.
Sorguyu çalıştırıp sonuçlarını Results ekranından görebilirsiniz.
Resim 2.2: İç içe SELECT kullanımının sonuç ekranı
 WHERE’den sonra sorguları bağlamak için kullanılan “=” operatörü
yerine diğer karşılaştırma operatörleri de kullanılabilir. Eğer, sorgunuzda
geriye birden fazla değer döndürülüyorsa SQL Server hata verir.
 Hazırlanan alt sorgu asıl SELECT ifadesinin içinde de kullanılabilir.
Örnek
Öğrencilerin ad, soyad ve ortalama yaşlarını veren bir sorgu yazılacağını varsayınız.
Sorgunun nasıl yazıldığına dikkat ederek Resim 2.3’teki gibi sorgu Query Editor’e
yazınız.
Resim 2.3: Sorgunun Query Editor’e yazılışı
31
Sorguyu çalıştırıp sonuçlarını Results penceresinde görebilirsiniz.
Resim 2.4: Sonuç penceresi
 Yazdığınız sorgu birden fazla değer döndürüyorsa sorguları IN deyimiyle
birbirine bağlamanız gerekir.
Örnek
Yaşı 18’den küçük olan öğrencileri listeleyeceğinizi varsayınız.
Resim 2.5: Çoklu değer sorgusu
Yine sonucu Results penceresinden görebilirsiniz.
Resim 2.6: Çoklu değer sorgusu sonuç penceresi
2.2.3. Türetilmiş Tablolar
Türetilmiş tablo, alt sorgularla çalışmanın özel bir hâlidir. İç içe sorgu yaparken elde
edilen değerler hep bir sütun hâlinde gösterilmiştir. İç içe sorgular, bir sorgu sonucunun
tabloymuş gibi tekrar sorgulanmasını da sağlar.
32
Türetilmiş tablo, FROM ifadesinden sonraki SELECT ifadesinin parantez içine yazılıp
bir takma isim verilmesiyle oluşturulur.
Yazılışı
SELECT ifade
FROM (SELECT ifade) AS takmaad
Örnek
Yaşı 16’dan büyük olan öğrencilerin cinsiyetleriyle beraber listeleneceğini varsayınız.
Sorguyu Resim 2.7’deki gibi yazınız.
Resim 2.7: Türetilmiş tablo örnek sorgusu
Sorguda, “Sayi” için türetilmiş tablo denir. Results penceresindeki sütun adlarının
başlıkları da Sayi (Yasi,Cinsi) satırıyla verilmiş olur.
Sorguyu çalıştırdığınızda Results penceresinin görünümü Resim 2.8’deki gibi olur.
Resim 2.8. Results penceresi
Örnek
Yaşları aynı olan öğrencilerin sayılarını listeleyeceğinizi varsayınız. Önce tablodaki
tüm kayıtları listeleyip öğrenci yaşlarını görünüz.
33
Resim 2.9: Başka bir türetilmiş tablo örnek sorgusu
Sorguyu çalıştırdığınızda Results penceresinin görünümü Resim 2.10’daki gibi olur.
Resim 2.10: Results penceresi
2.2.4. EXISTS ve NOT EXISTS
EXISTS kullanıldığında, içerideki sorguda, bir veya daha fazla kayıt dönerse
dışarıdaki sorgu çalıştırılır. Kendisinden sonra gelen sorgu cümlesi ile eşleşen en az bir kayıt
mevcut ise “True” mantıksal değerinin üretilmesini sağlar. Kendisiyle birlikte AND, OR ve
NOT mantıksal operatörleri kullanılabilir. Hiç kayıt dönmezse, dışarıdaki sorgu çalıştırılmaz.
“False” mantıksal değeri üretilir. NOT EXISTS ise içerideki sorgunun sonucunda sıfır kayıt
dönüyorsa dışarıdaki sorgunun çalıştırılması için kullanılır.
Örnek
PERSONEL ve PERSONELYAKIN tablosu kullanılarak PERSONEL tablosundaki
personellerden en az bir yakını olanların listesini bulacağınızı varsayınız.
34
Resim 2.11: EXISTS kullanımı
Örnek
Hiç yakını olmayan personeli listeleyeceğinizi varsayınız.
Resim 2.12: NOT EXISTS kullanımı
35
UYGULAMA FAALİYETİ
İşlem Basamakları Öneriler
 “Kitap” adında yeni bir
veritabanı oluşturunuz.
Resim 2.13: Yeni veritabanının oluşturulması
 “tablo_Kitap” adında yeni bir
tabloyu “Kitap” veritabanında
oluşturunuz.
Resim 2.14: Yeni tablonun oluşturulması
 “tablo_Kitap” tablosunun alan
adlarını “Kitap_Id”,
“Kitap_Ad”, “Kitap_Yazar”,
“Kitap_Sayfa” olacak şekilde
belirleyiniz ve verilerini
giriniz.
Resim 2.15: Tablonun alan adlarının oluşturulması ve
verilerinin girilmesi
 “tablo_KitapBilgi” adında yeni
bir tabloyu “Kitap”
veritabanında oluşturunuz.
 “New Table…” komutu
 “tablo_KitapBilgi” tablosunun
UYGULAMA FAALİYETİ
36
alan adlarını “Kitap_Id”,
Kitap_Yayinevi”,
“Kitap_ISBNNo”,
“Kitap_BasimYili” olacak
şekilde belirleyiniz ve
verilerini giriniz.
Resim 2.16: Tablonun alan adlarının oluşturulması ve
verilerinin girilmesi
 “Kitap_Id” alanları eşleşecek
şekilde “Kitap_Ad” ve
“Kitap_Yayınevi” alanları için
INNER JOIN yöntemini
uygulayacak sorguyu yazınız. Resim 2.17: INNER JOIN yöntemi
 Sonucu Results penceresinde
görünüz.
Resim 2.18: Sonucun görüntülenmesi
 Birinci tablodaki kayıtlara göre
ikinci tablodaki ilişkili kayıtları
gösterecek OUTER JOIN
yöntemini uygulayacak
sorguyu yazınız. Resim 2.19: LEFT OUTER JOIN yöntemi
 Sonucu Results penceresinde
görünüz.
Resim 2.19: Sonucun görüntülenmesi
 “tablo_Kitap” tablosunda
mevcut kitaplardan sayfa sayısı
450 ve 550 olan kitapları
listeleyen sorguyu yazınız.
37
Resim 2.20: IN deyimi kullanımı
 “tablo_Kitap” tablosunda
mevcut kitaplardan sayfa sayısı
310 ve 330 olmayan kitapları
listeleyen sorguyu yazınız.
Resim 2.21: NOT IN deyimi kullanımı
 Her iki sorgu sonucunu Results
penceresinde görünüz.
Resim 2.22: IN ve NOT IN deyimlerinin sorgu sonucu
 “tablo_Kitap” tablosundan
“Kitap_Id”,”Kitap_Ad”,
“Kitap_Yazar” alanlarını
seçerek sayfa sayısı 450’den
büyük olan kitapları gösteren iç
içe sorguyu yazınız.
Resim 2.23: İç içe sorgu
 Sorgunun sonucunu Results
penceresinde görünüz.
Resim 2.24: İç içe sorgu sonucu
38
 “tablo_Kitap” tablosunda Kitap
Id’si 130’dan büyük olan
kitapları listeleyen türetilmiş
tablo sorgusunu yazınız.
Resim 2.25: Türetilmiş tablo sorgusu
 Sorgunun sonucunu Results
penceresinde görünüz.
Resim 2.26: Sorgu sonucu
 Kitap bilgisi olmayan kitapları
listeleyen sorguyu yazınız.
Resim 2.27: NOT EXISTS kullanımı
 Sorgunun sonucunu Results
penceresinde görünüz.
Resim 2.28. Sorgu sonucu
39
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru/yanlış seçenekli sorularda uygun harfleri
yuvarlak içine alınız. Seçenekli sorularda ise uygun şıkkı işaretleyiniz. Boşluk doldurmalı
sorularda boşluklara uygun cevapları yazınız.
1. Inner Join ile tabloları birleştirirken eşleşen ortak alan olup olmadığına bakılmaz
(D/Y).
2. Tablo birleştirme işleminde en fazla ……… adet tablo birleştirilebilir.
3. Bir tabloda ilişkili olmayan satırlar ………………….. ile listelenebilir. Ancak,
değerler ……….. olarak gösterilir.
4. FULL OUTER JOIN, ………………………….’in ve ……………………….. ‘in
birleşim kümesidir.
5. Aşağıdakilerden hangisi yazılan SELECT ile geriye bir tane değer döndüren sorgudur?
A) Çoğul alt sorgu
B) Tekli alt sorgu
C) Tekil alt sorgu
D) Tekil sorgu
6. Aşağıdaki deyimlerden hangisi SELECT ile geriye dönen değer birden fazla ise
sorguları birbirine bağlar?
A) SELECT B) EXISTS C) IN D) NOT IN
7. Sorgu içinde sorgu, içteki sorgunun dıştaki sorgu için değer üretmesidir (D/Y).
8. Türetilmiş tablonun bir takma ismi olur (D/Y).
9. İçerideki sorguda, bir veya daha fazla kayıt dönerse dışarıdaki sorgu çalıştırılmaz
(D/Y).
10. EXISTS deyimi mantıksal değerler olan TRUE veya FALSE değerlerinden birini
üretir (D/Y).
DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek
kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz
sorularla ilgili konulara geri dönerek tekrar inceleyiniz. Tüm sorulara doğru cevap
verdiyseniz diğer öğrenme faaliyetine geçiniz.
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
40
ÖĞRENME FAALİYETİ-3
SQL Server’da imleç kullanmayı öğreneceksiniz.
 Kelime işlemci programında imlecin nasıl davrandığını inceleyeniz.
3. İMLEÇ
SQL Server’daki imleç (cursor), bir metin editöründeki imleçlerle aynı görevi yapar.
Metin editöründe çalışma anında, imleç nerede bulunuyorsa oradaki verileri temel alan
işlemler yapılabilir. SQL Server’daysa imlecin bulunduğu yerdeki verilere satır satır
erişilebilir. Veritabanı ortamında bir seçme sorgusu sonucu erişilen kayıtlara bir döngü
çerçevesinde tek tek erişim sağlayabilmek için imleç programlamak gerekir. İmleçler,
veritabanlarında saklanmaz.
İmleçler performans açısından çok tercih edilmemektedir. Bu yüzden gerekmedikçe
imleç kullanılmamalıdır. CASE yapısı ya da geçici tablolar kullanarak imleç kullanmadan
aynı sonuçlar elde edilebilmektedir. İmleçler, satır satır hareket etmenize olanak sağlayarak
kimi zaman işinizi çok kolaylaştırsalar da çoğu zaman performans kaybına sebep olurlar. Bu
yüzden, gereksiz yere imleç kullanmaya çalışmayınız.
3.1. Kullanım Amaçları
İmleçler;
 Bir sonuç setinde o anda bulunulan pozisyondaki satır veya takip eden
satırlardaki verilere ulaşmak,
 Yapılan bir sorgu sonucu geri dönen değerlerden her satırı ayrı ayrı
değerlendirip duruma göre verileri değiştirmek,
 Tetikleyici (trigger) veya Stored Procedure’lerin bir sonuç setine satır satır
ulaşmasını sağlamak,
 Diğer kullanıcılar tarafından yapılan değişikliklerin görünebilirlik seviyesini
ortak zamanlı çalışmada ayarlamak için kullanılırlar.
3.2. T-SQL İmleçler
T-SQL imleçler sunucu tarafından çalışır ve sadece bir sonuç seti (resultset) üzerinde
tanımlanırlar. Bu şekilde tanımlanan bir imleçte, kayıt seçmek için yazılan SELECT
sorgusunda COMPUTE, COMPUTE BY, INTO deyimleri bulunmaz.
ÖĞRENME FAALİYETİ-3
AMAÇ
ARAŞTIRMA
41
3.2.1. T-SQL İmleç Kullanımı
Beş adımdan oluşur:
 İmleç değişken tanımlama: Bir SELECT ifadesinde, bir değişken tanımlanarak
seçme işlemi sonucunda elde edilecek değeri tutacak imleç tanımlanmış olur.
 İmleci açma: SELECT işleminden sonra imleç ilk satırı işaret edecek şekilde
ayarlanır.
 Erişim ile ilgili işlemler: FETCH deyimi kullanılarak, bir döngüyle satırlara
erişilir. Değişiklik ve okuma yapılabilir.
 İmleci kapatma: CLOSE deyimiyle imleç kapatılır. Tekrar açılabilir.
 İmleci bellekten silme: DEALLOCATE deyimi imleci bellekten siler.
3.2.2. @@FETCH_STATUS ve @@ROWCOUNT
Yapılan işlemler sonucunda imlecin son satıra gelip gelmediğini anlamak için
@@FETCH_STATUS ve @@ROWCOUNT fonksiyonları kullanılır.
FETCH_STATUS fonksiyonu, en son çalıştırılan FETCH komutunun sonucu
hakkında bilgi verir.
FETCH_STATUS fonksiyonu üç farklı değer alabilir.
Değer Açıklama
0 Bir önceki FETCH komutu başarıyla gerçekleştirildi.
-1 Bir önceki FETCH komutunda hata ile karşılaşıldı.
2 Son kayıta ulaşıldı. (end of resultset)
Tablo 3.1: @@FETCH_STATUS fonksiyonu değer tablosu
@@ROWCOUNT fonksiyonu, bir önceki FETCH komutu başarıyla
gerçekleştirildikten sonra sonuç setinde toplam kaç kaydın bulunduğunu tutan fonksiyondur.
FETCH komutu hiç kullanılmamışsa, imlecin işaretlediği sonuç setinde toplam kaç kaydın
yer aldığını gösterir.
Örnek
Kitaplar tablosunun istenilen içeriğini yazdıracak bir imleç tanımlayıp kullanacağınızı
varsayınız.
42
Resim 3.1: Kitaplar tablosu
 İlk adımda imleç tanımlanır.
Resim 3.2: İmlecin tanımlanması ve SELECT sorgusu
 İkinci adımda imleç açılır.
Resim 3.3: İmlecin açılması
 Üçüncü adımda imleç üzerinde dolaşmak için FETCH komutundan faydalanılır.
Bu sorgu tarafından döndürülen iki satıra karşılık değişkenler tanımlanır.
FETCH ile ilk satırın üstüne gelinir ve ilk kayıtta yer alan iki değer yazdırılır.
Resim 3.4: FETCH komutunun kullanılması
 İmleç kapatılır.
Resim 3.5: İmlecin kapatılması
 Gerekirse hafızadan silinir.
Resim 3.6: İmlecin hafızadan silinmesi
43
 Eğer, birden fazla kayıt yazdırılacaksa döngü kullanılmalıdır.
Resim 3.7: Birden fazla kayıt için döngü kullanılması
Resim 3.8: İmleç oluşturma ve kapatma işleminin tamamı
CAST fonksiyonuyla int tipindeki @KitapKod değişkeni VARCHAR tipine
dönüştürülmektedir. Sorguyu çalıştırdıktan sonra elde edilen sonuçları Messages
penceresinden görebilirsiniz.
Resim 3.9: İmlecin sonucu
44
3.2.3. İmleç Seçeneklerini Ayarlamak
Bir imlecin tipi ve davranışı ayarlanabilir.
 CursorType: Forward-Only, static, keyset-driven, dynamic değerlerinden birini
alabilir. Genel olarak istemci tipi imleçler, forward-only’dir. ODBC, OLE DB
veya DB-Library gibi API’ler tarafından bu değer otomatik olarak ayarlanabilir.
Kullanıcının istediği şekle de getirilebilir.
 CursorBehaviors: SCROLL ve INTENSIVE tiplerinden birini alabilir. ODBC
ve DB-Libraray bu özellik için değer ataması yapmaz.
3.3. İmleçlerle Satırlar Arasında Dolaşmak
Bir imleç satırlar üzerinde dört temel işlevi yerine getirir: İlk kayıta, son kayıta, önceki
veya sonraki kayıta gidebilir ve SCROLL CURSOR olarak adlandırılırlar.
İfade İşlevi
FETCH FIRST İlk satıra konumlanır.
FETCH LAST Son satıra konumlanır.
FETCH NEXT Bir sonraki satıra konumlanır.
FETCH PRIOR Bir önceki satıra konumlanır.
FETCH RELATIVE n Bulunulan satırdan n kayıt ileriye konumlanır.
FETCH ABSOLUTE Baştan n. kayıta konumlanır.
Tablo 3.2: Hareket ifadeleri
Örnek
“Kitaplar” tablosu üzerinde imleci çeşitli şekillerde hareket ettireceğinizi varsayınız.
Resim 3.10: FETCH komutu ile satırlar arasında dolaşım örneği
45
Bu Query’i çalıştırdığınızda elde edilen sonuçları Results penceresinden görebilirsiniz.
Resim 3.11: Sonuç penceresi
3.4. İmleçle Kayıtları Düzenlemek
Bir imleçle, üzerinde bulunulan satırı silebilir veya düzenlemeler yapabilirsiniz. Bu
işlemler aslında UPDATE ve DELETE komutlarıyla da yapılabilir ancak bir UPDATE veya
DELETE ifadesiyle ifade edemeyeceğiniz bir işlem karşınıza gelirse bu tür bir yöntemi
tercih edebilirsiniz.
UPDATE ve DELETE ifadelerinin WHERE kısmı için WHERE CURRENT OF
ifadesini kullanabilirsiniz.
Resim 3.12: WHERE CURRENT OF ifadesi
46
3.5. Ortak Zamanlı Çalışma
İmleçlerle bir veriye erişirken aynı anda başka başka kullanıcıların da bu veriye
erişimlerini düzenlemek için kilitleme mekanizması devreye konulabilir.
Bir imlecin verilere ortak erişiminin düzenlenmesi için iki yöntemden biri
kullanılabilir. Oturum seviyesinde kilitleme seçeneğini tayin ederek imleç veriye eriştiği
anda diğer erişim isteklerinin hangi haklara sahip olacağı otomatik olarak tayin edilebilir.
İmleci tanımlayan FROM cümlesinden sonra kilitleme seçeneği belirtilerek sadece imlecin
işi bitinceye kadar olan süre zarfında, aynı kaynaklara erişmek isteyenler için bir kilitleme
seçeneği belirtilebilir.
FROM’dan sonra Tablo 3.3’teki ifadelerden biri gelebilir.
İfade İşlevi
READ_ONLY Pozisyona bağlı güncellemelere izin verilmez ve imleç açıldığında
herhangi bir kilit konmaz.
OPTIMISTIC
WITH VALUES
Hiçbir satırı kilitlemez. Satır bazında değişiklikleri SQL Server
takip eder.
OPTIMISTIC
WITH ROW
VERSIONING
Timestamp türü sütunu olan bir tablo üzerindeki imleçler için
tanımlanabilir. Bu tür bir imleç, sadece timestamp sütun değerine
bakarak kendisinden sonra değişip değişmediğini anlamasını
sağladığı için server açısından daha az yük bindiricidir.
SCROLL LOCKS SELECT cümlesinde verilen kilitleme ipucuna göre kilitleme yapar.
Tablo 3.3: Ortak zamanlılık seçenekleri
47
UYGULAMA FAALİYETİ
 “Kitaplar” tablosunu kullanarak
fiyatı 20 liranın altında olan
kitaplara %10, üstünde olan
kitaplara %5’lik bir fiyat artışı
uygulayacak bir imleç
programlayacağınızı varsayınız.
Resim 3.13: Kitaplar tablosu
 “@fiyat” adında bir değişken
tanımlayınız.  DECLARE @fiyat int
 “@fiyatlar” adında bir imleç
tanımlayarak “Kitaplar”
tablosundaki “Kitap_Fiyat”
alanını seçiniz.
 DECLARE @fiyatlar CURSOR
SET @fiyatlar = CURSOR FOR
SELECT Kitap_Fiyat FROM Kitaplar
 İmleci açınız.  OPEN @fiyatlar
 İlk kayıta konumlanarak
“Kitap_Fiyat” alanındaki değeri
imleç yardımıyla @fiyat
değişkenine aktarınız.
 FETCH NEXT FROM @fiyatlar INTO @fiyat
 Tablodaki asıl kitap fiyat
verilerini görmek için bir
SELECT sorgusu yazınız.
 SELECT Kitap_Fiyat FROM Kitaplar
 İmlecin tabloda son kayıta gelip
gelmediğini kontrol edecek ve
diğer kayıtlardaki verileri
okuyacak bir döngü hazırlayınız.
 WHILE ( @@FETCH_STATUS = 0)
BEGIN
FETCH NEXT FROM @fiyatlar INTO @fiyat
END
 Kitap fiyatının 20 liradan az
olması durumunda %10’luk bir
artışı ve imlecin bulunduğu
kayıtla çalışmasını sağlayacak
(WHERE CURRENT OF) kodu
döngü içerisine yazınız.
 IF @fiyat < 20
UPDATE Kitaplar SET Kitap_Fiyat =
(@fiyat + (@fiyat * .1))
WHERE CURRENT OF @fiyatlar
 Kitap fiyatı 20 liranın üzerinde
ise %5’lik artışı ve imlecin
bulunduğu kayıtla çalışmasını
sağlayacak kodu yazınız.
 ELSE
UPDATE Kitaplar SET Kitap_Fiyat =
(@fiyat + (@fiyat * .05))
WHERE CURRENT OF @fiyatlar
UYGULAMA FAALİYETİ
48
 İmlecin çalışmasından sonra
tabloda bulunan kitap
fiyatlarının son hâlini görmek
için yine bir SELECT seçme
sorgusu yazınız.
 SELECT Kitap_Fiyat FROM Kitaplar
 İmleci kapatınız.  CLOSE @fiyatlar
 İmleci hafızadan siliniz.  DEALLOCATE @fiyatlar
 Yazdığınız imleci çalıştırınız.  F5
 Sonuçları Results penceresinden
görünüz.
Resim 3.14: Sonuçların gösterimi
Resim 3.15: @fiyatlar imleci
49
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru/yanlış seçenekli sorularda uygun harfleri
yuvarlak içine alınız. Seçenekli sorularda ise uygun şıkkı işaretleyiniz. Boşluk doldurmalı
sorularda boşluklara uygun cevapları yazınız.
1. İmleç, bir metin editörüyle aynı işlemi yapar. Yani, bulunduğu satırdaki verileri baz
alır (D/Y).
2. T-SQL imleçler, istemci tarafından çalıştırılır (D/Y).
3. İmleç, ……….. komutu ile açılır, ……….. komutu ile kapatılır.
4. FETCH komutunun durumu hakkında bilgi veren komut ………………………’tür.
5. Aşağıdaki komutlardan hangisi imleci bellekten silmek için kullanılır?
A) DELETE
B) DEL
C) DROP
D) DEALLOCATE
6. Resultset’te toplam kaç kaydın bulunduğunu gösteren komut aşağıdakilerden
hangisidir?
A) RESULT B) ROWCOUNT C) @@ROWCOUNT D) COUNT
7. CAST fonksiyonu bir tipteki değişkeni başka bir tipe çevirmek için kullanılır (D/Y).
8. İmleç ile önceki kayda gitmek için ……………….., son kayda gitmek için
………………….. kullanılır.
9. İmlecin bulunduğu kayıt ile çalışmasını sağlamak için WHERE CURRENT OF ifadesi
kullanılır (D/Y).
10. Pozisyona bağlı güncellemelere izin vermeyecek ve imleç açıldığında herhangi bir kilit
koymayacak ifade ……………………….’dir.
DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek
kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz
sorularla ilgili konulara geri dönerek tekrar inceleyiniz. Tüm sorulara doğru cevap
verdiyseniz diğer öğrenme faaliyetine geçiniz.
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
50
ÖĞRENME FAALİYETİ-4
SQL Server’da tetikleyici oluşturmayı ve kullanmayı öğreneceksiniz.
 Programlama dillerinde belirtilen şartı yerine getiren yapıları araştırınız.
4. TETİKLEYİCİ
Tetikleyici (trigger), SQL Server üzerinde herhangi bir işlem gerçekleştiğinde başka
bir işlemin tetiklenmesi için kullanılır. Tetiklenecek işlem tamamen bizim belirlediğimiz
çerçevede başka bir kayıt eklemek, rapor almak veya genelde kontrol mekanizmaları
oluşturmak için kullanılabilir. Tetikleyici, bir çeşit özel Stored Procedure’dür. Bir kaydın
eklenmesi (INSERT), silinmesi (DELETE) veya değiştirilmesi (UPDATE) durumlarında
otomatik olarak devreye girecektir.
Tetikleyiciler, Query ekranında T-SQL kodu ile veya Management Studio ile
oluşturulup yönetilebilirler. Tetikleyiciler, görünümler (View) ve tablolar üzerinde
tanımlanabilir.
SQL Server 2005, DDL (Data Defination Language) tetikleyicileri adında yeni bir
kavramı destekler. DDL tetikleyiciler, olay gerçekleştikten sonra değil de CREATE, ALTER
ve DROP gibi DDL ifadeleri için tanımlanırlar.
4.1. Tetikleyici Ne Zaman Kullanılır?
Çeşitli amaçlara uygun olarak tetikleyiciler kullanılabilir.
Bu amaçlar;
 Değişiklikleri takip etmek,
 Birincil anahtar üretmek,
 Karmaşık iş kurallarını gerçekleştirmek,
 E-posta atmak gibi olayları otomatik olarak yapmak,
 Standart hata mesajlarının dışında bir hata mesajı elde etmek,
 Veritabanı erişimlerini takip edebilmek,
 Nesnede meydana gelebilecek değişiklikleri takip ve engellemektir.
ÖĞRENME FAALİYETİ-4
AMAÇ
ARAŞTIRMA
51
4.2. Tetikleyiciyi Ateşleyen Olaylar
Bir işlemin gerçekleşmesini veya gerçekleşmeye başlamasını tetikleyici ateşleyebilir.
Tetikleyiciyi ateşleyen bir işlem ile karşılaşıldığında tetikleyici ile işlem bir blokta ele
alınır. Bu blok, RAM’de bulunan geçici hafıza bloğudur. Tetikleyiciyi çağıran işlemi
onaylamak anlamında hiçbir işlem yapmayabilir veya işlem başarılı olmadığında işlemi
geçersiz kılabilir.
Tetikleyici çalıştığı zaman Inserted ve Deleted adı verilen sahte tabloları kullanır. Bu
tablolar tetikleyicinin ateşlendiği tabloyla eşdeğer alanlara sahiptir. Bunlar da mantıksal
olarak RAM’de bulunur. Asıl tabloya bir kayıt eklendiğinde ve tetikleyici ateşlendiğinde bu
kayıt Inserted tablosuna da eklenir. Tablodan bir kayıt silindiğinde silinen kayıt Deleted
sahte tablosuna da eklenir. Update işlemi ise önce silme (Delete) ve ardından bir kayıt
ekleme (Insert) olarak ele alınır. Bir kayıt güncellendiğinde asıl kayıt Deleted sahte
tablosuna, değişen kayıt da Inserted sahte tablosuna yazılır.
Inserted ve Deleted sahte tabloları RAM’deki hafıza bölgesinde elde edilir. Bundan
dolayı, TRUNCATE TABLE gibi yazılmayan tablolara yansımayan değişiklikler tetikleyici
tarafından yakalanamaz.
Tetikleyiciler dışarıdan parametre almazlar. Ancak, sahte tablolar sayesinde son
işlemden etkilenmekte olan kayıtlar tespit edilebilir.
4.3. Tetikleyici Türleri
SQL Server’da iki farklı tür tetikleyici vardır. Bunlar After ve Instead Of
tetikleyicileridir.
4.3.1. After Tetikleyicileri
After tetikleyicileri, kendiyle ilişkili işlem gerçekleştikten hemen sonra ateşlenir.
Veritabanındaki temel işlemler için (ekleme, silme ve güncelleme) After tetikleyicileri
tanımlanabilir. Örneğin, yeni bir personel kaydı silindiğinde farklı tablolarda o personele ait
diğer bilgilerin silinmesi After Delete tetikleyicisi ile sağlanabilir. Birden fazla tetikleyici,
bir iş için tanımlanabildiği gibi, bir tetikleyici de birden fazla iş için tanımlanabilir. After
tetikleyicileri, sadece tablolar için tanımlanabilir.
4.3.2. Instead Of Tetikleyicileri
Instead of tetikleyicileri, belirlenen işlem gerçekleşirken devreye girer ve kendi içinde
tanımlanan komutları icra etmeye başlar. Yani, belirlenen işlemin yerine geçer. Instead of
tetikleyicileri işlemlerin arasına girebildiğinden kontrol amaçlı kullanılabilirler. Örneğin,
ekleme işlemi için tanımlanan bir tetikleyici, ekleme işleminden hemen önce araya girerek
uygun koşulların sağlanıp sağlanmadığını kontrol edebilir. Tıpkı After tetikleyicileri gibi
temel veritabanı işlemleri için Instead Of tetikleyicileri tanımlanabilir. Fakat, After
52
tetikleyicileri sadece tablolar için tanımlanabilirken Instead Of tetikleyicileri hem tablolar
için hem de görünümler (views) için tanımlanabilirler.
4.4. Tetikleyici Oluşturmak
Tetikleyiciyi oluşturmak için CREATE TRIGGER ifadesi veya Managemet Studio’da
tablo altında bulunan Triggers klasörü üzerinde sağ tıklayarak açılan menüden New Trigger
komutu kullanılır.
Resim 4.1: New Trigger komutu
CREATE TRIGGER’i kullanabilmek için sysadmin, db_owner veya db_ddladmin
rolüne sahip olmak gerekir.
Bir tetikleyici (trigger) başka bir tabloya erişecekse bu tablo için de tetikleyici
oluşturan kullanıcının erişim izni veya güncelleme izni olması gerekir.
Yazılışı
CREATE TRIGGER tetikleyici_adi
ON tablo_adi
FOR veya AFTER veya INSTEAD OF (INSERT veya UPDATE veya DELETE)
AS Sql ifadeleri
4.4.1. INSERT Tetikleyicisi
Bir tablo üzerinde yeni kayıtlar girildikten sonra devreye giren tetikleyicidir. Insert
tetikleyici devreye girdikten sonra Inserted tablosunda yeni eklenen kayıtların bir kopyası
tutulur. Inserted tablosu, asıl tablonun yapısal bir kopyası olup tetikleyici sonlanana kadar
saklanır. Eğer, bir tabloya birden fazla kayıt girildiyse tetikleyici her kayıt için ayrı ayrı
devreye girmez. Tek seferde işlemi gerçekleştirir. Çünkü SQL Server, satır bazında
tetikleyici desteği sağlamamaktadır.
53
Örnek
“tablo_KitapBilgi” tablosunda kitapların basım yılını otomatik olarak yazacak bir
tetikleyici yazacağını varsayınız.
Resim 4.2: “tablo_KitapBilgi” tablosu
Bunun için, bir tetikleyici oluşturmanız gerekmektedir.
Resim 4.3: Tetikleyicinin oluşturulması
“tablo_KitapBilgi” tablosuna yeni bir kayıt girildiğinde ve kitap basım yılı boş
geçildiğinde kitap basım yılı olarak 2007 değeri otomatik olarak yazılacaktır. Tetikleyiciyi
yazdıktan sonra Execute ediniz. Artık tetikleyici, Tables klasörü altında oluşturulacak ve
tetiklenmeye hazır hâle gelecektir.
Resim 4.4: Oluşturulan tetikleyicinin konumu
“tablo_KitapBilgi” tablosunu açarak yeni bir kayıt giriniz ve basım yılı alanına değer
girmeden Enter tuşuna basınız.
54
Resim 4.5: Yeni kaydın girilmesi
Basım yılı alanını boş geçip Enter tuşuna bastığınızda tetikleyici devreye girecektir.
Eklenen kaydın son durumunu görmek için tabloyu Refresh etmeniz gerekir. Bunun için,
Execute SQL simgesini tıklayarak ya da kapatıp açarak tabloyu yenileyiniz. Basım yılı
alanına otomatik olarak 2007 değerinin yazıldığını göreceksiniz.
Resim 4.6: Tablonun yenilendikten sonraki görünümü
4.4.2. DELETE Tetikleyicisi
Tablodan bir kayıt silindiğinde otomatik olarak yapılması istenen işlemler için
DELETE tetikleyicisi kullanılır. DELETE tetikleyicisi çalıştıktan sonra silinen kayıt Deleted
sahte tablosuna kaydedilir. Deleted tablosunun Inserted tablosundan farkı, asıl tablodan
silinen kayıt artık Deleted tablosunda yer almaktadır.
Örnek
“tablo_Kitap” tablosunda “Kitap_Id”si 150’den büyük olan kitapların silinmesini
engelleyecek bir DELETE tetikleyicisi yazdığınızı varsayınız.
55
Resim 4.7: “tablo_Kitap” tablosu
“tablo_Kitap” tablosu üzerinde bir tetikleyici oluşturulmaktadır. Tablodaki toplam
kayıt sayısının 0’dan büyük olması durumu göz önüne alınmaktadır. Bu halde, “Kitap_Id”si
150’ye eşit ve büyük id numaralarının silinmesi engellenecektir.
Resim 4.7: DELETE tetikleyicisinin kullanımı
Tetikleyiciyi Execute ettiğinizde “tablo_Kitap” altında “Sil” adında bir tetikleyici
oluşturulacaktır.
Yeni bir sorgu sayfası açıp tablodan kitap id’si 150’den büyük olanları silmek
istediğinizde uyarı mesajı ekrana gelecektir.
Resim 4.8: Silme sorgusu ve sonuç ekranı
56
4.4.3. UPDATE Tetikleyicisi
Tablo üzerindeki kayıt ya da kayıtlarda güncelleme olduğunda devreye girecek olan
tetikleyicidir. INSERT ve DELETE tetikleyicilerden biraz farklıdır. Farkı ise UPDATE
tetikleyici devreye girdiğinde Inserted sahte tablosu asıl tablodaki kayıtlardan, düzenlenmiş
kayıtların kopyasını, Deleted sahte tablosu ise kayıtların düzenleme işleminden önceki
hâllerini tutar.
Örnek
“tablo_Kitap” tablosunda bulunan kitap fiyatlarından kaçının fiyatının değiştiğini
bulacak bir UPDATE tetikleyici yazdığınızı varsayınız.
Bunun için “tablo_Kitap” tablosuna kitap fiyatlarının tutulacağı “Kitap_Fiyat” adında
ve int tipinde bir sütun oluşturarak sütun içerisine kitap fiyat bilgilerini giriniz.
Resim 4.9: Kitap fiyatlarının tabloya eklenmesi
Buna göre UPDATE tetikleyicisini Resim 4.10’a göre oluşturunuz.
Resim 4.10: UPDATE tetikleyicisi örneği
Bu tetikleyicide kullanılan RAISERROR fonksiyonu, SQL Server’da hata meydana
geldiğinde hata mesajı vermek için kullanılır. Burada ise sadece mesaj verme işlemi için
kullanılmıştır. @@rowcount ise SQL Serverde en son yapılan işlemden kaç kaydın
etkilendiğini verir.
Bu tetikleyicinin otomatik olarak devreye girebilmesi için bu tetikleyiciyi ateşleyen bir
SQL kodunun olması gerekir. Örnek olması açısından “tablo_Kitap” tablosunda “Kitap_Id”
57
numarası 250’den büyük kayıtların fiyatlarında 5 YTL’lik bir indirim yapılması istensin.
Tetikleyiciyi ateşleyecek SQL kodlarını Resim 4.11’de gösterildiği gibi yazınız ve Execute
ediniz.
Resim 4.11: Tetikleyiciyi ateşleyecek SQL kodları
Execute işleminden sonra Messages penceresinde sorgu sonucu kaç kaydın bu
işlemden etkilendiği görüntülenecektir.
Resim 4.12: İşlemin sonucu
Tabloyu “Open Table” komutuyla açtığınızda etkilenen satırın son satır olduğunu
göreceksiniz.
Resim 4.13: Tablonun son hâli
4.4.4. INSTEAD OF Tetikleyicisi
INSTEAD OF tetikleyicisi, belirlenen işlem gerçekleşirken devreye girer ve kendi
içinde tanımlanan komutları icra etmeye başlar. Yani, belirlenen işlemin yerine geçer.
Bu tetikleyiciden önceki tetikleyiciler, veriler uygun değilse ROLLBACK ile işlemleri
geri alırlar. INSTEAD OF, işlem gerçekleşirken verilerin uygunluğunu denetleyecektir.
58
Örnek
 Uygulaması yapılacak olan bu tabloda, kayıtlı olan müşteri silinmeye çalışıldığı
anda silme işleminin gerçekleştiği tarih ve saat otomatik olarak “SilmeGirisimi”
adlı alana yazılacaktır.
 “Musteriler” adında bir tablo oluşturarak tabloda kullanılacak alanları T-SQL
kodu ile tanımlayınız.
Resim 4.14: “Musteriler” tablosu
 EXECUTE ederek tablonun oluşumunu tamamlayınız. Oluşturulan bu tabloda
müşteri numaraları 1’den başlayarak otomatik olarak artacaktır.
 Oluşturulan tabloya kayıt girişini de yine T-SQL kodları ile gerçekleştiriniz.
Sorguyu çalıştırarak kayıtların tabloya eklenmesini sağlayınız.
Resim 4.15: Musteriler tablosuna kayıt eklenmesi
 “Musteri_Silme” adında bir tetikleyici oluşturarak bu tetikleyicinin tablodan
kayıt silinmesinin başlaması durumunda sistem tarih ve saatini “SilmeGirisimi”
sütununa yazmasını ve sorguyu EXECUTE ederek tetikleyicinin oluşmasını
sağlayınız.
Resim 4.16: INSTEAD OF tetikleyicisinin oluşturulması
59
 “Musteriler” tablosunda üçüncü ve beşinci kayıtları silecek yeni bir sorgu
oluşturunuz ve çalıştırınız.
Resim 4.17: Kayıt silme sorgusu
 3 ve 5 numaralı kayıt silinmek istendiğinde tetikleyici devreye girecek ve
“SilmeGirisimi” sütununa sistem tarih ve saatini yazacaktır.
 Uygulamanın sonuç penceresine bakarak yapılan işlemleri görebilirsiniz.
Resim 4.18: Sorguyla ateşlenen tetikleyicinin ürettiği sonuç
4.5. Tetikleyici Yönetimi
4.5.1. Tetikleyiciyi Düzenlemek (ALTER)
CREATE ile oluşturulmuş bir tetikleyiciyi daha sonra üzerinde değişiklikler yapmak
üzere tekrar açmak isteyebilirsiniz. Bunun için, tablonuzda oluşturulmuş bir tetikleyici
üzerindeyken sağ tıklayarak açılan menüden Modify komutunu vermeniz gerekir.
60
Resim 4.19: Modify komutu
Modify komutunu verdiğinizde daha önceden oluşturduğunuz tetikleyici açılacaktır.
Resim 4.20: Tetikleyicinin düzenleme için açılmış durumu
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, tetikleyici oluşturulurken CREATE komutu ile
oluşturulmuştu. Modify (düzenle) komutunu verdiğinizde ise tetikleyici, ALTER komutu ile
açılacaktır. Daha önceden de bildiğiniz gibi ALTER, var olan tablo, tetikleyici gibi nesneler
üzerinde değişiklik yapmak için kullanılan komuttu. Daha önceden oluşturulmuş tetikleyiciyi
düzenlerken yeni bir sorgu sayfası açıp Modify komutunu kullanmadan da ALTER komutu
ile tetikleyiciyi yeniden yazarak düzenleyebilirsiniz. Ancak bu önerilmez.
4.5.2. Tetikleyiciyi Silmek (DROP)
Oluşturulan bir tetikleyiciyi DROP komutuyla ya da tetikleyici üzerinde sağ tıklayarak
açılan menüden Delete komutunu vererek silebilirsiniz.
61
Resim 4.21: Tetikleyici silmek için Delete komutu
T-SQL kodu olarak,
DROP TRIGGER Musteri_Silme
şeklinde yazabilirsiniz.
4.5.3. Tetikleyiciyi Aktif ya da Pasif Yapma
Oluşturulan bir tetikleyici, her zaman aktif durumdadır. Tetikleyiciyle ilgili bir durum
oluştuğunda otomatik olarak devreye girer. İstenildiğinde oluşturulan bu tetikleyiciler pasif
hâle getirilebilir.
Tetikleyici üzerinde sağ tıklayarak açılan menüde Disable komutunu verdiğinizde
tetikleyici pasif hâle gelir.
Resim 4.22: Disable komutu
Tetikleyiciyi pasif hâle getirmenin bir diğer yolu da kod yazmaktır.
ALTER TABLE tablo_adi
DISABLE TRIGGER Musteri_Silme
Tetikleyiciyi tekrar aktif hâle getirebilmek için menüden Enable komutunu veya
ENABLE TRIGGER komutunu kullanmanız gerekir.
62
UYGULAMA FAALİYETİ
İşlem Basamakları Öneriler
 “Musteri_Bilgi” adında bir
veritabanı oluşturunuz.  New Database
 Yeni bir tablo oluşturarak adını
“Kisiler” olarak belirleyiniz.  New Table
 Tablo sütun adlarını
“Ad_Soyad”, “Sehir”, “Ulke”,
“Y_Dil”, ve “Uyrugu” olarak
belirleyiniz.
 “Ad_Soyad” VARCHAR(30), “Sehir”
VARCHAR(15), “Ulke”VARCHAR(15), “Y_Dil”
VARCHAR(15), “Uyrugu” VARCHAR(10),
“Onay”
 Tabloya beş kayıt giriniz.
 Open Table komutu
Resim 4.23: Kayıtların tabloya girilmesi
 “Uyrugu” sütununa hiçbir şey
yazılmazsa kişinin uyruğunu
“Türk.” olarak belirleyen bir
tetikleyici yazınız.
Resim 4.24: Tetikleyicinin oluşturulması
 Tetikleyiciyi oluşturduktan
sonra tabloya yeni bir kayıt
girerek tabloyu EXCEUTE
ediniz.

 Uyruğu “Fransız” olan müşteriyi
silmeyi engelleyecek
tetikleyiciyi ve örnek sorgusunu
yazınız.
Resim 4.25: DELETE tetikleyicisi
UYGULAMA FAALİYETİ
63
Resim 4.26: Silme sorgusu
 Hiçbir uyruk değişimine izin
vermeyen tetikleyiciyi ve örnek
sorgusunu yazınız.
Resim 4.27: UPDATE tetikleyicisi
Resim 4.28: Güncelleme sorgusu
64
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru/yanlış seçenekli sorularda uygun harfleri
yuvarlak içine alınız. Seçenekli sorularda ise uygun şıkkı işaretleyiniz. Boşluk doldurmalı
sorularda boşluklara uygun cevapları yazınız.
1. Aşağıdaki durumlardan hangisinde tetikleyici otomatik olarak devreye girmez?
A) CREATE B) INSERT C) UPDATE D) DELETE
2. Tabloya bir kayıt eklendiğinde ve trigger tetiklendiğinde bu kayıt …………. sahte
tablosuna da eklenir.
3. SQL Server’da kaç tetikleyici türü vardır?
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4
4. Bir tetikleyiciyi oluşturabilmek için aşağıdaki rollerden hangilerine sahip olmak gerekir?
A) public B) db_securityadmin C) db_accessadmin D) sysadmin
5. Tabloya birden fazla kayıt girildiyse tetikleyici her kayıt için ayrı ayrı devreye girer
(D/Y).
6. Asıl tablodan silinen kayıt, Deleted tablosunda yer alır (D/Y).
7. UPDATE tetikleyicisi ateşlendiğinde, Inserted tablosunda yeni kayıtların kopyası,
Deleted tablosunda eski kayıtların kopyası kalır (D/Y).
8. SQL Server’da en son yapılan işlemden kaç kaydın etkilendiğini ……………. verir.
9. After tetikleyicileri veriler uygun değilse………………. ile işlemleri geri alır.
10. Tetikleyiciyi düzenlemek için …………, silmek için …….. komutu kullanılır.
DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek
kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz
sorularla ilgili konulara geri dönerek tekrar inceleyiniz. Tüm sorulara doğru cevap
verdiyseniz diğer öğrenme faaliyetine geçiniz.
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
65
ÖĞRENME FAALİYETİ-5
SQL Server’da görünüm oluşturmayı öğreneceksiniz.
 Verilere erişmek için kullanılan en güvenli metotları genel olarak araştırınız.
5. GÖRÜNÜM
Görünüm (view), sorguları basitleştirmek, erişim izinlerini düzenlemek, farklı
sunuculardaki benzer verileri karşılaştırmak ve bazen sorgu süresini kısaltmak için
kullanılan, aslında var olmayan, SELECT ifadesi ile tanımlanmış sanal tablolardır.
Tabloları, olduğundan farklı göstermek için filtreler kullanılır. Bu gibi işlemler için
view kullanılır. View’ler kaydedilmiş sorgulardan oluşur.
Bir view’in verileri aldığı asıl tabloya temel tablo denir. View, temel tabloda bulunan
sütun ya da sütunları veya satırları kapsayabileceği gibi birden fazla temel tablo üzerinde
tanımlanmış olabilir.
5.1. Hangi Amaçlar İçin Kullanılır?
View’ler;
 Kullanıcıların, önemli bir tabloda istenilen sütun veya satırları görmek,
 Kullanıcıların, uygun birim dönüşümleri yapılmış değerlerini (mil, km gibi)
görmek,
 Tablolarda bulunan verileri başka bir tablo formatında sunmak,
 Karmaşık sorguları basitleştirmek amacıyla kullanılır.
5.2. View Oluşturmak
Tablolarla aynı özelliklere sahiptir. En fazla 1024 sütun oluşturulabilir. View,
CREATE VIEW ifadesi kullanılarak oluşturulur.
ÖĞRENME FAALİYETİ-5
AMAÇ
ARAŞTIRMA
66
Genel Kullanımı
CREATE VIEW view_adı
AS
SELECT sütun_adları
FROM temel_tablo
View, iki türlü oluşturulabilir:
 T-SQL kod yazarak
 Object Explorer’da aktif veritabanı görünümünden New View komutunu
vererek
Örnek
Personel veritabanındaki “Person_Bilgi” tablosunda, cinsiyeti “Kadın” olan personeli
ad, soyad ve bölümüyle gösterecek bir view hazırlayacağınızı varsayınız.
Resim 5.1: “Person_Bilgi” tablosu
 Yeni bir Query açarak, view’i oluşturmak için Resim 5.2’deki kodları yazınız.
Resim 5.2: View’in oluşturulması
 CREATE View ile görünüme bir isim verilir.
67
 SELECT ile tablodan kullanılacak alanlar belirlenir.
 WHERE ile istenirse bir şart konulabilir.
 Yeni bir Query daha açarak oluşturulan view’in çalıştırılması gerekir.
Resim 5.3: Oluşturulan view’in çalıştırılması
 “V_Cinsiyet” view’ini çalıştırdığınızda verilen şarta göre sonuçları Results
penceresinde görebilirsiniz.
Resim 5.4: View işleminin sonucu
Aynı işlemi Management Studio’yu kullanarak da yapabilirsiniz.
 Veritabanı içindeki Views klasörü üzerinde fareyle sağ tuşu tıklayınız.
Resim 5.5: “New View” komutu
 Açılan “Add Table” penceresinde kullanacağınız “Person_Bilgi” tablosunu
seçerek Add komut düğmesini tıklayınız. Close düğmesiyle de pencereyi
kapatınız.
68
Resim 5.6: Add Table iletişim penceresi
 Eklenen tablo içersinde kullanılacak alanları işaretleyiniz.
Resim 5.7: Alanların seçimi
 Alanları seçtiğinizde SELECT ifadesi otomatik olarak yazılacaktır.
 Cinsiyeti kadın olan personel view ile gösterileceğinden “Cinsiyet” alanında bir
filtreleme yapılması gerekmektedir.
69
Resim 5.8: “Cinsiyet” alanı için filtrelemenin yapılması
 Oluşturulan view’i vereceğiniz bir isimle (V_CinsiyetKadin) kaydediniz.
 Son olarak view’i çalıştırmak kaldı. “Open View” komutuyla oluşturulan view’i
çalıştırınız.
Resim 5.9: Oluşturulan view’in çalıştırılması
 View çalıştıktan sonra verilen ölçütlere göre sonucu görebilirsiniz.
Resim 5.10: View işleminin sonucu
View’lerde sütun adları belirtilmediği sürece temel tabloda bulunan sütun adlarıyla
aynı olur. View’le sütun adlarını ihtiyaca göre de değiştirebilirsiniz. View’de sütunlar için
veri tipi belirtilmez çünkü view, temel tablodan baz alındığı için sütun veri tipleri temel
tablodaki veri tipleriyle aynı olur.
70
Aynı örneği sütun adlarını değiştirerek yazarsak view, Resim 5.11’deki gibi olur.
Resim 5.11: View’le sütun adlarının belirlenmesi
Resim 5.3’teki sorguyu çalıştırdığınızda view’in sonucu Resim 5.12’deki gibi
olacaktır.
Resim 5.12: Sorgu sonucu
5.3. Kısıtlamalar ve İzinler
View’ler geçici tabloları temel tablo olarak kullanamaz. Bunun dışında view’de
kullanılan SELECT ifadesi ORDER BY, COMPUTE veya COMPUTE BY yan
cümleciklerini alamaz.
View’in tanımlandığı veritabanına erişim izni olmayan kullanıcılar view’e erişemez.
Ancak, veritabanında izni olan kullanıcılar miras yöntemi sayesinde view’e erişebilir.
Dolayısıyla, view’in bulunduğu veritabanına erişmek demek, view’e erişmek demektir. Bu
durumda view’i oluşturduktan sonra bir de kullanıcılar için erişim izni tanımlamak gerekir.
Kullanıcılara izin verilirken temel tabloya asla erişim izni vermemek ve sadece view’e
erişim izni tanımak gerekir.
Bir view’in hangi tablolara bağlı olduğunu ve bu tabloların sahiplerinin kim olduğunu
sp_depends sistem stored procedure’ü ile görmek mümkündür.
Resim 5.13: “sp_depends” ile sahiplik sorgulama
Sonuç olarak sahipler Results penceresinde gösterilir.
71
Resim 5.14: Sahiplik sonuçları
Genellikle SQL’de, nesnelerin sahibi dbo’dur. Bu nedenle, view oluşturulurken de
sahibini dbo olarak belirlemek sonradan oluşacak karmaşıklıkların önüne geçecektir.
5.4. Birden Fazla Tablo Kullanımı
Bir join ifadesiyle birden fazla tablonun verilerinin görüntülenmesi sağlanabilir.
Genel olarak bu işlem için şu yapı kullanılır:
CREATE VIEW view_adı
AS
SELECT sütun_adları
FROM tablo_1 JOIN tablo_2
ON birleştirme_şartı
Örnek
“FIRMA” veritabanında, her bir personelin kaç yakınının olduğuyla ilgili bir view
oluşturacağınızı varsayınız. Personel bilgileri “PERSONEL” tablosunda, personel
yakınlarının bilgileri “PERSONEL_YAKIN” tablosunda tutulmaktadır.
Resim 5.15: Birden fazla tablo ile view kullanımı örneği
View oluşturulduktan sonra SELECT ifadesiyle sorguyu yazıp çalıştırdığınızda
sonucu Results penceresinde görebilirsiniz.
72
Resim 5.16: Birden fazla tablo ile view’in sonucu
5.5. View’de Değişiklik Yapmak veya View’i Silmek
5.5.1. Değişiklik Yapmak
View üzerinde değişiklik yapmak için ALTER deyimi kullanılır.
ALTER VIEW view_adı
WITH seçenekler
AS
SELECT ifadesi
View üzerinde değişiklik yapabilmenin diğer bir yolu da Object Explorer penceresinde
veritabanı altında oluşturduğunuz view üzerinde fareyle sağ tıklayarak açılan menüden
Modify komutunu vermektir.
5.5.2. Silmek
View’leri silmek için DROP deyimi kullanılır.
DROP view_adı
Diğer bir yöntem ise, Object Explorer penceresinde veritabanı altında oluşturduğunuz
view üzerinde fareyle sağ tıklayarak açılan menüden Delete komutunu vermektir.
73
UYGULAMA FAALİYETİ
Resim 5.17: “Person_Bilgi” tablosu
İşlem Basamakları Öneriler
 Yeni bir query oluşturunuz.  New Query
 Ünvanlara göre hazırlanacak bir
view oluşturunuz.  CREATE VIEW V_Unvan
 “Person_Bilgi” tablosundan
ilgili alanları SELECT ile
seçiniz.
 SELECT Sicil_No,Ad,Soyad FROM Person_Bilgi
 “Person_Bilgi” tablosunda
ünvanı “İşçi” olan personel için
bir filtreleme uygulayınız.
 WHERE Unvan=’İşçi’
 Oluşturduğunuz view’i
kaydediniz ve çalıştırınız.  Save – Execute
 Yeni bir query daha açarak
oluşturduğunuz view’i
çalıştıracak SELECT’i yazınız.
 SELECT * FROM V_Unvan
 Management Studio ile
kullandığınız veritabanında yeni
bir view oluşturunuz.
Resim 5.18: New View komutu
UYGULAMA FAALİYETİ
74
 Add Table penceresinden
kullanacağınız tabloyu seçiniz.  Resim 5.6
 Kullanılacak alanları
belirleyiniz.
Resim 5.19: Alanların seçimi
 Brüt ücreti 900 YTL’den büyük
olan personel için filtreleme
yapınız.
Resim 5.20: “Brut_Ucret” alanı için filtreleme
 View’i kaydediniz.
Resim 5.21: View’in kaydedilmesi
 View’i açınız.
Resim 5.22: Open View komutu
75
 Sonucu gözlemleyiniz.
Resim 5.23: View sonucu
76
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru/yanlış seçenekli sorularda uygun harfleri
yuvarlak içine alınız. Seçenekli sorularda ise uygun şıkkı işaretleyiniz. Boşluk doldurmalı
sorularda boşluklara uygun cevapları yazınız.
1. Görünüm (view), erişim izinlerini düzenler ve sorguları basitleştirir (D/Y).
2. Bir view’in verileri aldığı asıl tabloya temel tablo denir (D/Y).
3. View ile en fazla………. adet sütun oluşturulabilir.
4. Bir view oluşturmak için kullanılan ifade…………………….’dir.
5. View’le bir filtreleme uygulamak için, istenen şart, ……….. ifadesinden sonra yazılır.
6. Management Studio’da bir view için kullanılacak alanlar seçildiğinde T-SQL kodları
otomatik olarak yazılır (D/Y).
7. Aşağıdakilerden hangisi view’deki sütunlarla ilgili bir özellik değildir?
A) Sütun adları, temel tablodaki sütun adlarıyla aynıdır.
B) Sütun adları istenirse değiştirilebilir.
C) Sütun adları değiştirilemez.
D) Sütun veri tipleri için temel tablo baz alınır.
8. Aşağıdakilerden hangisi view oluştururken kullanılan SELECT ifadesiyle beraber
kullanılabilir?
A) ORDER BY B) GROUP BY C) COMPUTE D) COMPUTE BY
9. View’in sahiplik sorgusu…………………ile yapılabilir.
10. View’de değişiklik yapmak için ………. deyimi, view’i silmek için ……… deyimi
kullanılır.
DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek
kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz
sorularla ilgili konulara geri dönerek tekrar inceleyiniz. Tüm sorulara doğru cevap
verdiyseniz diğer öğrenme faaliyetine geçiniz.
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
77
ÖĞRENME FAALİYETİ-6
SQL Server’da indeks oluşturmayı öğreneceksiniz.
 Programlama dillerinde indeksin kullanımını ve önemini genel hatlarıyla
araştırınız.
6. İNDEKS
İndeks, tablolardan veri çekmek için gerekli sorgular çalıştırılırken gereken süreyi
azaltmak amacıyla kullanılır. Kayıt sayısının milyonlarla ifade edildiği durumlarda çok
önemli bir yere sahiptir.
İndeksi bir örnekle anlatmak gerekirse bir ilaç deposunu hayalinizde canlandırınız.
İlaçların raflardaki dizilişlerini ele alınız. Bir ilaç aradığınızda, ilaçlar bir kurala göre
dizilmemişse her bir ilacı tek tek kontrol etmeniz gerekir. İlaçları raflara alfabetik olarak
dizerseniz, her bir ilacı tek tek gözden geçirmek zorunda kalmazsınız. Aynı şekilde, ilaç
numaralarına göre sıralanmış bir liste olursa bu ölçütlere göre de aradığınız ilacı kolayca
bulabilirsiniz.
6.1. İlişkisel Veritabanında İndeksler
Veritabanlarında indeks oluşturarak verileri, veritabanında kayıtlı oldukları sıradan
değil de başka bir sırada gösterebiliriz.
Temelde indekslerin ilişkisel veritabanında şu üç işlevi vardır:
 Tekil indeksler, veri ilişkilerini ve veri bütünlüğünü sağlayan birincil anahtar
alanlar oluşturmada kullanılır.
 İndeks olan alanın değerine göre bir kaydın kayıtlar arasındaki sırasını gösterir.
 Sorguların neticelenme sürelerini kısaltır.
ÖĞRENME FAALİYETİ-6
AMAÇ
ARAŞTIRMA
78
6.2. Küme ve Küme Olmayan İndeksler
Küme indekslere clustered index, küme olmayan indekslere de nonclustered index de
denir.
Clustered indekste tabloda yer alan kayıtlar, fiziksel olarak indeks tanımlı sütuna göre
dizilirler. Bir clustered indeks tarandığında varılan son nokta verinin kendisidir. Bu yüzden,
clustered indeksle yapılan aramalar çok hızlı sonuç verirler. Bir tabloda en fazla bir tane
clustered indeks tanımlanabilir. Clustered indeks, özellikle aralık sorguları için yüksek
performans sağlar.
SQL Server’da tanımlanan bir clustered indeks sütununa karşılık, kaydedilen
değerlerin mutlaka daha önce kaydedilmemiş bir değer olması, yani tekil olması gerekir. Bu
durum, bir tablonun Primary Key Constraint veya Unique Key Constraint tanımlı sütunu
üstünde tanımlı indeksler için sorun çıkarmaz.
SQL Server, verilere erişmek için bir clustered indeksi iki şekilde kullanabilir:
 Clustered indeks araması (seek): Sorgu sonucunda dönecek kayıtlar üstünde bir
kısıtlama varsa (WHERE cümleciği gibi), clustered indeks araması kullanılır.
 Clustered indeks taraması (scan): Sorgu sonucunda dönecek kayıtlar üstünde bir
kısıtlama yoksa clustered indeks taraması kullanılır.
Tablo üstünde clustered indeksin diğer indekslerden önce oluşturulmasında fayda
vardır. Çünkü diğer indekslerin tamamında bu indeksin oluşturulduğu tekil değer kullanılır.
Nonclustered indeks, ya yığın (heap) üzerinden veya clustered indeksin üzerinden
verilere erişebilir. Tek başına, doğrudan verilere erişemez.
Nonclustered indeksler veri erişiminde hızı artırır ancak clustered indeks araması veya
clustered indeks taraması ile birlikte kullanılabilir olduğundan performansları clustered
indekslerden daha düşüktür.
6.3. İndeks Oluşturmak
İndeks oluşturmak için kullanılabilecek en basit ifade şu şekildedir:
CREATE indeks_tipi INDEX indeks_adı
ON tablo_adı(sütun_adı)
Genel kullanımda;
 İndeks_tipi: Unique clustered veya sadece clustered, nonclustered şeklinde
indeksin tipini belirtir. Tip belirtilmediğinde nonclustered’dir.
 İndeks_adı: İndekse verilen isim.
79
 Tablo_adı: İndeksin tanımlandığı tablo ya da view adı.
 Sütun_adı: Tablo ya da view’de indekslenmesi istenen sütun veya sütunların
ismi.
Örnek
“Person_Bilgi” tablosunda “Sicil_No” sütunu üstünde Clustered Index tanımlansın.
CREATE CLUSTERED INDEX Ind_Sicil
ON Person_Bilgi (Sicil_No)
SQL Server’da sıralı indeks oluşturabilir. Sıralı indeks için ASC veya DESC deyimleri
sütun adlarıyla beraber kullanılır. Varsayılan sıralama değeri ASC’dir.
Örnek
CREATE INDEX Ind_Brut_Ucret
ON Person_Bilgi (Brut_Ucret DESC)
6.3.1. Unique İndeks
Verilerin tekrarlanmaması için kullanılır. Verilerin tekrarlanmaması için UNIQUE
deyimini kullanmak yeterlidir. Veri alma ve tekrarı önlemede aynı indeks kullanılabilir.
UNIQUE indeks, hem clustered hem de nonclustered tipte olabilir. Kısıtlayıcı
(Primary Key Constraint veya Unique Constraint) tanımı yapıldığında Unique indeks
otomatik olarak oluşur. Bu oluşum yapılırken indeksin clustered olup olmayacağı
belirtilmelidir. Kullanıcı bir seçenek belirtmezse Primary Key Constraint SQL Server’ca
Unique indeks olarak Unique Constraint’de nonclustered unique indeks olarak belirlenir.
Örnek
ALTER TABLE Person_Bilgi
ADD CONSTRAINT PK_Sicil PRIMARY KEY(Sicil_No)
CLUSTERED
6.3.2. Karma (Composite) veya Birleşik İndeks
Birbiriyle ilişkili tablolar arasında bir tablonun iki sütunu birincil anahtar olarak
belirlenebilir. Bu duruma karmaşık veya birleşik indeks denir.
Örnek
ALTER TABLE Personel
ADD CONSTRAINT PK_Personel PRIMARY KEY (TCKimlikNo,Sicil_No)
CLUSTERED
80
6.4. İndeks’te Değişiklik Yapmak
İndekslerde çeşitli amaçlar doğrultusunda değişiklikler yapılabilir.
Bir indeks, yeniden derlenebilir (rebuild), yeniden düzenlenebilir (reorganize),
kullanıma kapatılabilir (disable) ve seçenekleri değiştirilebilir (set).
Bir indekste değişiklik iki yolla yapılabilir: Management Studio ve DDL ifadelerinden
ALTER INDEX komutu indekste değişiklikler yapılmasını sağlar. İndekste değişiklik
yapmak için tabloda oluşturulmuş indeks üzerinde fareyle sağ tıklayınız ve Properties
komutunu seçiniz.
Resim 6.1: İndeks düzenlemek
Properties komutunu verdiğinizde indeksle ilgili bilgiler ekrana gelecektir.
Resim 6.2: İndeks özellikleri penceresi
81
Bu pencere üzerinden indeksin tipini değiştirebilir, unique özelliği verebilir, yeni bir
indeks daha ekleyebilirsiniz.
ALTER INDEX’in kullanımı ise şöyledir:
ALTER INDEX indeks_adı veya ALL
ON (tablo_adı.indeks_adı)
(
REBUILD veya
REORGANIZE veya
DISABLE veya
SET (indeks_seçenekleri)
)
6.4.1. İndeks Silmek
Oluşturulan indeks, işlevini yitirirse silinmesi gerekebilir. Bunun için, DROP INDEX
komutu veya indeks özellikleri penceresi kullanılabilir.
Genel Kullanımı
DROP INDEX indeks_adı
ON tablo_adı
SQL Server 2000’de bu yazım farklıdır.
DROP INDEX tablo_adı.indeks_adı
Bir başka yol olarak da Resim 6.2’deki indeks özellikleri penceresinde bulunan
Remove düğmesiyle de indeksi silebilirsiniz.
6.5. “sp_helpindex” Komutu
Bir tabloda hangi alanlarda ne tür indekslerin tanımlı olduğunu görmek mümkündür.
Bu indeksleri görmek için “sp_helpindex” komutu kullanılır.
Genel Kullanımı
sp_helpindex tablo_adı
Örnek
“Person_Bilgi” tablosunda bulunan indeksleri görebilmek için ;
sp_helpindex Person_Bilgi
82
yazmak gerekir. Bu yazım, yeni bir query sayfasında olmalıdır. Query sayfasına
yazılan komutu çalıştırdığınızda sonuç Resim 6.3’teki gibi olacaktır.
Resim 6.3: Tablodaki indeks bilgileri
83
UYGULAMA FAALİYETİ
İşlem Basamakları Öneriler
 “Person_Bilgi”
tablosunda “Sicil_No”
sütununa göre clustered
bir indeks oluşturunuz. Resim 6.4: İndeksin oluşturulması
 Oluşturduğunuz indeksi
siliniz.
Resim 6.5: İndeksin silinmesi
 “Sicil_No” sütununa
benzer verilerin
girilmemesi için indeksi
yeniden oluşturunuz. Resim 6.6: Unique indeksin oluşturulması
 Oluşturduğunuz indeks
hakkında bilgi alınız.
Resim 6.7: İndeks hakkında bilgi alınması
 Sonuçları Results
penceresinde görünüz.
Resim 6.8: Results penceresi
 Oluşturduğunuz indeksi
silerek aynı işlemleri
Management Studio ile
yapınız.
Resim 6.9: Management Studio ile indeksin oluşturulması
UYGULAMA FAALİYETİ
84
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru/yanlış seçenekli sorularda uygun harfleri
yuvarlak içine alınız. Seçenekli sorularda ise uygun şıkkı işaretleyiniz. Boşluk doldurmalı
sorularda boşluklara uygun cevapları yazınız.
1. İndeks oluşturmak veriye erişimi hızlandırır (D/Y).
2. Veri ilişkilerini ve bütünlüğünü sağlayan birincil anahtar alanlar oluşturmada
………………….kullanılır.
3. Küme indekse …………………, küme olmayan indekse …………………indeks denir.
4. İndeks tarandığında ulaşılan sonuç verinin kendisidir (D/Y).
5. Aşağıdakilerden hangisi veriye direkt ulaşamaz?
A) Clustered B) Nonclustered C) Heap D) Yığın
6. Sorgu sonrası elde edilen kayıtlarda bir kısıtlama yoksa küme indeks araması
kullanılır (D/Y).
7. Aşağıdakilerden hangisi bir indekste değişiklik yapmaz?
A) REBUILD
B) RECOGNIZE
C) DISABLE
D) SET
8. Tabloda belirtilen sütun için verilerin tekrarlanmaması gerekiyorsa Unique indeks
tanımlanmaz (D/Y).
9. İndeksi silmek için …………………….. komutu kullanılır.
10. İndeks hakkında bilgi almak için ……………………komutu kullanılır.
DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek
kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz
sorularla ilgili konulara geri dönerek tekrar inceleyiniz. Tüm sorulara doğru cevap
verdiyseniz diğer öğrenme faaliyetine geçiniz.
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
85
MODÜL DEĞERLENDİRME
PERFORMANS TESTİ (YETERLİK ÖLÇME)
Modül ile kazandığınız yeterliği, öğretmeniniz işlem basamaklarına göre 0 ile 4 puan
arasında olacak şekilde değerlendirecektir.
Değerlendirme Ölçütleri Puan
Dışarıdan veri alabilme
Verilerin kopyalanacağı veritabanını seçebilme
Tablonun nasıl oluşacağını seçebilme
Kayıt işlemi ve paket tercihlerini yapabilme
Veritabanını bir metin dosyasına aktarabilme
Veritabanı ve tablolar oluşturabilme
Tablolar arası ilişki kurabilme
İlişkilerde yöntem uygulayabilme
İç içe select kullanabilme
Türetilmiş tablo oluşturabilme
İmleç tanımlayabilme
İmlecin konumunu test edebilme
İmlecin bulunduğu kayıtla çalışmasını sağlayabilme
İmleci kapatabilme
İmleci hafızadan silebilme
Tetikleyici oluşturabilme
Tetikleyiciyi kullanabilme
Görünüm oluşturabilme
Görünümü açabilme ve kapatabilme
Filtreleme uygulayabilme
İndeks oluşturabilme
Küme indeks oluşturabilme
Unique indeks oluşturabilme
İndeksi silebilme
İndeks hakkında bilgi alabilme
Toplam (100 puan)
DEĞERLENDİRME
Yaptığınız değerlendirme sonucunda eksikleriniz varsa öğrenme faaliyetlerini
tekrarlayınız.
Modülü tamamladınız, tebrik ederiz. Öğretmeniniz size çeşitli ölçme teknikleri
uygulayacaktır, öğretmeninizle iletişime geçiniz.
MODÜL DEĞERLENDİRME
86
CEVAP ANAHTARLARI
ÖĞRENME FAALİYETİ-1’İN CEVAP ANAHTARI
1 Import, Export
2 D Şıkkı
3 Import and Export
4 Doğru
5 Yanlış
6 Data Source, Destination
7 Bcp
8 Yanlış
9 Bulk Insert
10 Doğru
ÖĞRENME FAALİYETİ-2’NİN CEVAP ANAHTARI
1 Yanlış
2 256
3 OUTER JOIN-NULL
4 LEFT OUTER JOINRIGHT
OUTER JOIN
5 C Şıkkı
6 C Şıkkı
7 Doğru
8 Doğru
9 Yanlış
10 Doğru
ÖĞRENME FAALİYETİ-3’ÜN CEVAP ANAHTARI
1 Doğru
2 Yanlış
3 OPEN-CLOSE
4 FETCH_STATUS
5 DEALLOCATE
6 @@ROWCOUNT
7 Doğru
8 FETCH PRIOR –
FETCH LAST
9 Doğru
10 READ_ONLY
CEVAP ANAHTARLARI
87
ÖĞRENME FAALİYETİ-4’ÜN CEVAP ANAHTARI
1 A Şıkkı
2 Inserted
3 B Şıkkı
4 D Şıkkı
5 Yanlış
6 Doğru
7 Doğru
8 @@rowcount
9 ROLLBACK
10 ALTER-DROP
ÖĞRENME FAALİYETİ-5’İN CEVAP ANAHTARI
1 Doğru
2 Doğru
3 1024
4 CREATE VIEW
5 WHERE
6 Doğru
7 C Şıkkı
8 B Şıkkı
9 sp_depends
10 ALTER-DROP
ÖĞRENME FAALİYETİ-6’NIN CEVAP ANAHTARI
1 Doğru
2 Tekil indeks
3 Clusterednonclustered
4 Doğru
5 B Şıkkı
6 Yanlış
7 B Şıkkı
8 Yanlış
9 DROP INDEX
10 sp_helpindex
88
KAYNAKÇA
 GÖZÜDELİ Yaşar, “Yazılımcılar İçin SQL Server 2005 ve Veritabanı
Programlama”, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2006.
KAYNAKÇA